Xu hướng ứng dụng Blockchain trong lĩnh vực tài chính số

 

Nguyễn Thị Khánh Vân

Tóm tắt

Sự phát triển nhanh chóng của tài chính số đang đặt ra yêu cầu đổi mới căn bản về hạ tầng công nghệ và phương thức cung ứng dịch vụ tài chính. Trong bối cảnh đó, Blockchain – công nghệ sổ cái phân tán – nổi lên như một giải pháp có khả năng nâng cao tính minh bạch, bảo mật và hiệu quả vận hành của hệ thống tài chính. Bài viết này phân tích các xu hướng ứng dụng chủ yếu của Blockchain trong lĩnh vực tài chính số, bao gồm thanh toán, token hóa tài sản, hợp đồng thông minh và tài chính phi tập trung (DeFi). Trên cơ sở tổng hợp các nghiên cứu học thuật gần đây, bài viết làm rõ lợi ích, thách thức và triển vọng phát triển của Blockchain trong hệ sinh thái tài chính số, qua đó cung cấp hàm ý cho nhà hoạch định chính sách và các tổ chức tài chính.

Từ khóa: Blockchain, tài chính số, token hóa, hợp đồng thông minh, DeFi.

1. Giới thiệu

Chuyển đổi số trong lĩnh vực tài chính đang diễn ra mạnh mẽ dưới tác động của các công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và Blockchain. Trong số đó, Blockchain được xem là công nghệ nền tảng có khả năng thay đổi cấu trúc và cơ chế vận hành của hệ thống tài chính truyền thống (Yermack, 2017). Kể từ khi được giới thiệu thông qua Bitcoin (Nakamoto, 2008), Blockchain đã vượt ra khỏi phạm vi tiền mã hóa và được nghiên cứu, ứng dụng rộng rãi trong nhiều hoạt động tài chính như thanh toán, quản lý tài sản, cho vay và bảo hiểm.

Các nghiên cứu học thuật chỉ ra rằng Blockchain giúp giảm chi phí giao dịch, hạn chế sự phụ thuộc vào trung gian và tăng cường tính minh bạch của thông tin tài chính (Catalini & Gans, 2020). Trong bối cảnh tài chính số ngày càng phát triển, việc nghiên cứu xu hướng ứng dụng Blockchain có ý nghĩa quan trọng cả về mặt lý luận và thực tiễn.

2. Blockchain và vai trò trong tài chính số

Blockchain là một hệ thống cơ sở dữ liệu phân tán, trong đó các giao dịch được ghi nhận theo chuỗi khối và được xác thực thông qua cơ chế đồng thuận. Đặc tính bất biến và minh bạch của Blockchain giúp đảm bảo độ tin cậy của dữ liệu mà không cần một cơ quan trung tâm giám sát (Beck et al., 2016).

Trong tài chính số, Blockchain đóng vai trò là hạ tầng công nghệ cho phép số hóa tài sản, tự động hóa quy trình và kết nối trực tiếp các chủ thể tham gia thị trường. Theo BIS (2020), việc ứng dụng Blockchain có thể nâng cao hiệu quả hoạt động của hệ thống tài chính, đồng thời hỗ trợ phát triển các mô hình tài chính mới dựa trên nền tảng số.

3. Các xu hướng ứng dụng Blockchain trong tài chính số

Ứng dụng trong thanh toán và chuyển tiền

Một trong những lĩnh vực ứng dụng sớm nhất của Blockchain là thanh toán và chuyển tiền, đặc biệt là giao dịch xuyên biên giới. So với hệ thống thanh toán truyền thống vốn phụ thuộc nhiều vào các tổ chức trung gian, Blockchain cho phép xử lý giao dịch nhanh hơn và với chi phí thấp hơn (Beck et al., 2016). Các nghiên cứu cho thấy Blockchain có thể giảm đáng kể thời gian đối soát và rủi ro sai lệch dữ liệu trong thanh toán quốc tế (BIS, 2020).

Token hóa tài sản tài chính

Token hóa tài sản là xu hướng chuyển đổi các tài sản truyền thống như cổ phiếu, trái phiếu hoặc bất động sản thành token kỹ thuật số trên Blockchain. Quá trình này giúp gia tăng tính thanh khoản và mở rộng khả năng tiếp cận thị trường cho nhà đầu tư nhỏ lẻ (Lee et al., 2018). OECD (2020) nhận định rằng token hóa có thể làm thay đổi cách thức huy động vốn và giao dịch tài sản trên thị trường tài chính trong tương lai.

Hợp đồng thông minh trong dịch vụ tài chính

Hợp đồng thông minh (smart contracts) là các chương trình được lập trình để tự động thực thi các điều khoản khi điều kiện được đáp ứng. Trong lĩnh vực tài chính, hợp đồng thông minh được ứng dụng trong cho vay, bảo hiểm và thanh toán tự động, giúp giảm chi phí vận hành và rủi ro đạo đức (Cong & He, 2019). Szabo (1997) cho rằng hợp đồng thông minh là nền tảng quan trọng cho việc xây dựng các giao dịch tài chính không cần sự can thiệp của bên trung gian.

Tài chính phi tập trung (DeFi)

Tài chính phi tập trung (Decentralized Finance – DeFi) là xu hướng phát triển các dịch vụ tài chính dựa hoàn toàn trên Blockchain mà không cần các tổ chức tài chính truyền thống. DeFi cho phép người dùng thực hiện các hoạt động như vay, cho vay và giao dịch tài sản thông qua các giao thức mở. Theo Kırbaş and Uğurlu-Yıldırım (2025), DeFi có tiềm năng thúc đẩy tính bao trùm tài chính, song cũng đặt ra thách thức lớn về quản trị rủi ro và bảo vệ nhà đầu tư.

4. Lợi ích và thách thức của việc ứng dụng Blockchain

Ứng dụng Blockchain trong tài chính số mang lại nhiều lợi ích đáng kể như tăng tính minh bạch, giảm chi phí giao dịch và nâng cao mức độ tin cậy của dữ liệu tài chính (Yermack, 2017). Ngoài ra, Blockchain còn hỗ trợ tự động hóa quy trình, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý và kiểm soát rủi ro.

Tuy nhiên, công nghệ này vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Khả năng mở rộng, tiêu thụ năng lượng và rủi ro bảo mật là những vấn đề kỹ thuật cần được giải quyết (Beck et al., 2016). Bên cạnh đó, khung pháp lý cho các ứng dụng Blockchain trong tài chính vẫn chưa hoàn thiện, gây khó khăn cho việc triển khai trên diện rộng (BIS, 2020).

5. Kết luận

Blockchain đang dần trở thành công nghệ cốt lõi trong sự phát triển của tài chính số. Các xu hướng như thanh toán trên Blockchain, token hóa tài sản, hợp đồng thông minh và tài chính phi tập trung cho thấy tiềm năng to lớn của công nghệ này trong việc nâng cao hiệu quả và minh bạch của hệ thống tài chính. Tuy nhiên, để Blockchain được ứng dụng bền vững, cần có sự phối hợp giữa đổi mới công nghệ và hoàn thiện khung pháp lý. Trong bối cảnh đó, việc tiếp tục nghiên cứu và đánh giá tác động của Blockchain đối với tài chính số là hết sức cần thiết.

Tài liệu tham khảo

Beck, R., Czepluch, J. S., Lollike, N., & Malone, S. (2016). Blockchain – The gateway to trust-free cryptographic transactions. Journal of the Association for Information Systems, 19(10), 1020–1040.

Bank for International Settlements (BIS). (2020). Central bank digital currencies: foundational principles and core features. Tech. rep. Bank for International Settlement.

Catalini, C., & Gans, J. S. (2020). Some simple economics of the blockchain. Communications of the ACM, 63(7), 80-90..

Lee, H., Sung, K., Lee, K., Lee, J., & Min, S. (2018, December). Economic analysis of blockchain technology on digital platform market. In 2018 IEEE 23rd Pacific Rim international symposium on dependable computing (PRDC) (pp. 94-103). IEEE.

Cong, L. W., & He, Z. (2019). Blockchain disruption and smart contracts. Review of Financial Studies, 32(5), 1754–1797.

Nakamoto, S. (2008). Bitcoin: A peer-to-peer electronic cash system.

OECD. (2020). Tokenisation of assets and potential implications for financial markets. OECD Publishing.

Yermack, D. (2017). Corporate governance and blockchains. Review of Finance, 21(1), 7–31.

Kırbaş, A., & Uğurlu-Yıldırım, E. (2025). The Future of Decentralized Finance and Business. In Futurisks: Risk Management in the Digital Age (pp. 185-201). Singapore: Springer Nature Singapore.