Đổi mới chính sách quản lý và khấu hao tài sản cố định: Tăng quyền tự chủ cho doanh nghiệp

ThS. Nguyễn Khánh Thu Hằng

Trong bối cảnh nền kinh tế đang chuyển mình mạnh mẽ với sự phát triển của công nghệ số, chuyển đổi số và hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, việc hoàn thiện khung pháp lý về quản lý tài sản cố định trở thành yêu cầu cấp thiết. Sau hơn 10 năm thực hiện, nhiều quy định trong Thông tư 45/2013/TT-BTC đã bộc lộ những điểm chưa phù hợp với thực tiễn hoạt động của doanh nghiệp. Trước thực tế đó, Bộ Tài chính đang tích cực lấy ý kiến để xây dựng Thông tư mới, hướng tới tăng tính chủ động, linh hoạt cho doanh nghiệp trong việc quản lý, sử dụng và thu hồi vốn đầu tư từ tài sản cố định.

Từ khóa: Tài sản cố định, …

Ngày 14/10/2026, Cục Quản lý, giám sát kế toán, kiểm toán (Bộ Tài chính) tổ chức hội thảo lấy ý kiến định hướng xây dựng dự thảo Thông tư thay thế Thông tư số 45/2013/TT-BTC hướng dẫn chế độ quản lý, sử dụng và trích khấu hao tài sản cố định. Hội thảo do Cục trưởng Đặng Quyết Tiến và Phó Cục trưởng Trịnh Đức Vinh chủ trì, với sự tham gia của đại diện doanh nghiệp, chuyên gia và các cơ quan liên quan.

Thông tư 45/2013/TT-BTC (ban hành ngày 25/4/2013) đã đóng vai trò quan trọng trong quản lý tài sản cố định (TSCĐ) của doanh nghiệp hơn một thập kỷ. Tuy nhiên, sau thời gian dài áp dụng, nhiều quy định không còn phù hợp với thực tiễn sản xuất kinh doanh, tốc độ phát triển công nghệ và xu hướng hội nhập quốc tế. Vì vậy, Bộ Tài chính chủ trương xây dựng văn bản mới theo hướng tăng quyền tự chủ cho doanh nghiệp, tạo điều kiện thu hồi vốn đầu tư linh hoạt hơn, đồng thời bảo đảm yêu cầu quản lý nhà nước và minh bạch nghĩa vụ thuế.

Theo định hướng, dự thảo Thông tư mới gồm 4 phần với khoảng 30 điều, bao quát quản lý, sử dụng, kế toán TSCĐ, tài sản hình thành từ phương thức đối tác công tư (PPP), cũng như quy định khấu hao phục vụ tính thuế thu nhập doanh nghiệp. Mục tiêu chính là đẩy mạnh phân cấp, phân quyền: doanh nghiệp được chủ động phân loại tài sản, lựa chọn và thay đổi phương pháp khấu hao, xác định thời gian sử dụng hữu ích phù hợp với đặc thù hoạt động và cách thức thu hồi lợi ích kinh tế. Đi kèm với quyền này là trách nhiệm giải trình và tuân thủ pháp luật. Thủ tục hành chính được đơn giản hóa, chuyển từ cơ chế tiền kiểm sang hậu kiểm, xóa bỏ tình trạng “xin – cho”.

Dự thảo cũng bổ sung các quy định phù hợp với thực tiễn mới, bao gồm quản lý tài sản dưới hình thức dữ liệu điện tử, phần mềm, nền tảng điện toán đám mây, tài sản trí tuệ nhân tạo, tín chỉ carbon và các tài sản liên quan đến chuyển đổi số. Ngoài ra, văn bản cập nhật cách xác định nguyên giá khi mua sắm kèm chi phí bảo hành, điều chỉnh giá trị khi phát sinh suy giảm, phân loại tài sản không còn nhu cầu sử dụng hoặc chờ thanh lý. Các nội dung này được xây dựng theo hướng tiệm cận chuẩn mực quốc tế và kết nối với hệ thống Chuẩn mực báo cáo tài chính Việt Nam (VFRS) đang được nghiên cứu.

Một điểm đáng chú ý khác là thu hẹp khoảng cách giữa quy định kế toán và chính sách thuế. Khi pháp luật thuế chưa quy định cụ thể, doanh nghiệp áp dụng các quy định liên quan của Thông tư và pháp luật kế toán; trường hợp thuế có quy định khác thì ưu tiên thực hiện theo pháp luật thuế. Điều này giúp giảm chi phí tuân thủ và tạo thuận lợi cho doanh nghiệp trong ghi nhận, quản lý tài sản cũng như xác định nghĩa vụ thuế.

Tại hội thảo, đại diện các tập đoàn, tổng công ty (như VEC, Hòa Phát, Vietnam Airlines), cơ sở đào tạo và chuyên gia đã đóng góp nhiều ý kiến thực tiễn. Các góp ý tập trung vào phương pháp khấu hao theo từng loại tài sản, tiêu chuẩn phân loại TSCĐ vô hình, nguyên tắc quản lý, ghi nhận chi phí bảo lãnh đầu tư, cũng như xử lý tài sản chờ thanh lý và tài sản công nghệ có tốc độ lạc hậu nhanh. Nhiều ý kiến đánh giá cao định hướng cập nhật loại hình tài sản mới và phân định rõ hơn giữa yêu cầu kế toán với chính sách thuế.

Cơ quan soạn thảo cho biết sẽ tiếp tục rà soát, hoàn thiện dự thảo trên cơ sở ý kiến hội thảo, sau đó lấy ý kiến rộng rãi các bộ, ngành, địa phương và cộng đồng doanh nghiệp trước khi trình cấp có thẩm quyền. Mục tiêu đặt ra là Thông tư mới có hiệu lực từ ngày 1/1/2027.

Kết luận

Việc xây dựng Thông tư thay thế Thông tư 45/2013/TT-BTC phản ánh nỗ lực của Bộ Tài chính trong việc đổi mới chính sách theo hướng hỗ trợ doanh nghiệp, tăng tính linh hoạt trong quản lý và thu hồi vốn đầu tư, đồng thời duy trì sự minh bạch và phù hợp với chuẩn mực quốc tế. Nếu được hoàn thiện tốt, văn bản mới sẽ góp phần tháo gỡ các điểm nghẽn hiện tại, nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp và tạo môi trường kinh doanh thuận lợi hơn trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập sâu rộng. Việc tiếp tục lấy ý kiến rộng rãi từ thực tiễn sẽ là yếu tố then chốt để bảo đảm tính khả thi và hiệu quả khi triển khai.

Tài liệu tham khảo

1. Cục Quản lý, giám sát kế toán, kiểm toán (Bộ Tài chính). Hội thảo lấy ý kiến xây dựng Thông tư thay thế Thông tư số 45/2013/TT-BTC, ngày 14/10/2026. Báo cáo và phát biểu tại hội thảo.

2. Thông tư số 45/2013/TT-BTC ngày 25/4/2013 của Bộ Tài chính hướng dẫn chế độ quản lý, sử dụng và trích khấu hao tài sản cố định.

3. Tạp chí Kinh tế Tài chính. “Bộ Tài chính lấy ý kiến xây dựng quy định mới về quản lý, khấu hao tài sản cố định”, 14/10/2026.

4. Thời báo Tài chính Việt Nam. “Sửa đổi Thông tư 45/2013/TT-BTC: Hoàn thiện chính sách hỗ trợ doanh nghiệp, tăng hiệu quả sử dụng vốn”, 14/10/2026.

5. Các quy định liên quan về chuẩn mực kế toán Việt Nam (VAS) số 03 (TSCĐ hữu hình), số 04 (TSCĐ vô hình) và định hướng xây dựng hệ thống VFRS.