Ban hành quy định mới về tổ chức và hoạt động của Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam

ThS. Nguyễn Khánh Thu Hằng

         

Trong bối cảnh hệ thống tài chính - ngân hàng Việt Nam tiếp tục phát triển mạnh mẽ và hội nhập sâu rộng, việc hoàn thiện khung pháp lý cho hoạt động bảo hiểm tiền gửi là một bước đi quan trọng nhằm bảo vệ quyền lợi của người gửi tiền và duy trì sự ổn định, an toàn của toàn hệ thống. Chính phủ vừa ban hành Nghị định số 280/2026/NĐ-CP quy định chi tiết về tổ chức, hoạt động, quản lý và đầu tư vốn nhà nước, giám sát, đánh giá hiệu quả đầu tư vốn tại Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam (BHTG Việt Nam). Nghị định này có hiệu lực thi hành từ ngày 13/7/2026, bổ sung và hoàn thiện nhiều nội dung quan trọng so với các quy định trước đây.

Vai trò và nhiệm vụ cốt lõi của BHTG Việt Nam

BHTG Việt Nam là tổ chức tài chính nhà nước hoạt động không vì mục tiêu lợi nhuận, với sứ mệnh chính là bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người gửi tiền, đồng thời góp phần bảo đảm an toàn cho hệ thống các tổ chức tín dụng. Nghị định 280/2026/NĐ-CP đã làm rõ và mở rộng các nhiệm vụ cụ thể của đơn vị này, giúp nâng cao hiệu quả hoạt động trong thực tiễn.

Cụ thể, BHTG Việt Nam chịu trách nhiệm cấp, cấp lại, thu hồi hoặc tạm thu hồi Chứng nhận tham gia bảo hiểm tiền gửi cho các tổ chức tín dụng. Đơn vị này cũng thực hiện tính toán, thu phí bảo hiểm tiền gửi một cách định kỳ và minh bạch. Một trong những nhiệm vụ quan trọng nhất là chi trả tiền bảo hiểm cho người gửi tiền khi xảy ra sự cố, có thể thực hiện trực tiếp hoặc ủy quyền cho các tổ chức tham gia khác theo quy định pháp luật.

Bên cạnh đó, BHTG Việt Nam tích cực theo dõi, kiểm tra việc chấp hành pháp luật về bảo hiểm tiền gửi của các tổ chức tham gia. Thông qua việc tổng hợp, phân tích và xử lý thông tin, đơn vị có thể phát hiện sớm các rủi ro tiềm ẩn, từ đó kiến nghị Ngân hàng Nhà nước (NHNN) xử lý kịp thời các vi phạm về an toàn hoạt động ngân hàng và nguy cơ mất an toàn hệ thống. Nghị định cũng cho phép BHTG Việt Nam thu thập thông tin về tiền gửi của khách hàng theo hướng dẫn cụ thể của Thống đốc NHNN, đảm bảo tính chính xác và kịp thời trong quản lý rủi ro.

Ngoài ra, tổ chức này tham gia sâu vào các quy trình can thiệp sớm, kiểm soát đặc biệt, xử lý tổ chức tín dụng gặp khó khăn, cũng như quản lý và thanh lý tài sản của các tổ chức tham gia bảo hiểm tiền gửi. Các hoạt động đầu tư vốn phải tuân thủ nghiêm ngặt quy định của Luật Bảo hiểm tiền gửi. Đồng thời, BHTG Việt Nam đẩy mạnh công tác tuyên truyền chính sách, pháp luật; tổ chức các chương trình đào tạo, phổ biến kiến thức cho người dân và các tổ chức tín dụng; nghiên cứu, ứng dụng khoa học công nghệ và các phương thức quản lý hiện đại nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển trong bối cảnh số hóa và chuyển đổi số của ngành ngân hàng.

Quy định chặt chẽ và minh bạch về ủy quyền chi trả tiền bảo hiểm

Một nội dung được chú ý đặc biệt trong Nghị định là quy định về ủy quyền chi trả tiền bảo hiểm. BHTG Việt Nam được phép ký hợp đồng ủy quyền với các tổ chức tham gia bảo hiểm tiền gửi để thực hiện chi trả thay, giúp đẩy nhanh quy trình và tận dụng mạng lưới rộng khắp của hệ thống ngân hàng. Việc ủy quyền phải được lập thành văn bản theo đúng quy định của pháp luật, đảm bảo tính pháp lý và trách nhiệm rõ ràng.

Để đủ điều kiện nhận ủy quyền, tổ chức tham gia phải đáp ứng hai tiêu chí quan trọng:

• Hoạt động kinh doanh có lãi liên tục trong ít nhất hai năm liền kề trước thời điểm ủy quyền, dựa trên báo cáo tài chính đã được kiểm toán độc lập.
• Có mạng lưới hoạt động phù hợp, bao gồm chi nhánh, điểm giao dịch và hạ tầng công nghệ để thực hiện chi trả một cách hiệu quả, an toàn cho người gửi tiền.

Khi thực hiện chi trả, người nhận tiền bảo hiểm phải xuất trình đầy đủ giấy tờ tùy thân như thẻ căn cước công dân, hộ chiếu hoặc thông tin định danh điện tử được khai thác từ Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư. Ngoài ra, cần cung cấp tài liệu chứng minh quyền sở hữu khoản tiền gửi như sổ tiết kiệm, thẻ tiết kiệm, chứng chỉ tiền gửi hoặc các chứng từ hợp pháp khác.

Đối với hình thức chi trả điện tử, người nhận phải cung cấp dữ liệu chứng minh quyền sở hữu qua phương tiện điện tử và tuân thủ nghiêm ngặt hướng dẫn của tổ chức được ủy quyền. Trong trường hợp người nhận là người được ủy quyền, người thừa kế hợp pháp hoặc đại diện theo pháp luật, ngoài các giấy tờ cơ bản còn phải bổ sung văn bản ủy quyền, giấy xác nhận thừa kế hoặc tài liệu chứng minh tư cách đại diện theo quy định pháp luật. Những quy định này nhằm đảm bảo tính chính xác, minh bạch và ngăn chặn rủi ro gian lận trong quá trình chi trả.

Cơ chế hỗ trợ tài chính linh hoạt khi thiếu nguồn vốn

Nghị định cũng xây dựng cơ chế hỗ trợ tài chính kịp thời trong trường hợp nguồn vốn của BHTG Việt Nam tạm thời không đủ để thực hiện chi trả tiền bảo hiểm. Theo đó, tổ chức này có thể tiếp nhận hỗ trợ theo nguyên tắc hoàn trả từ ngân sách nhà nước theo quyết định của Thủ tướng Chính phủ, hoặc vay vốn từ các tổ chức tín dụng và tổ chức khác với bảo lãnh của Chính phủ.

Quy trình xử lý được quy định rõ ràng, khoa học:

• BHTG Việt Nam lập hồ sơ đề nghị hỗ trợ và gửi đến NHNN.
• Trong thời hạn 15 ngày làm việc kể từ khi nhận hồ sơ hợp lệ, NHNN tiến hành thẩm định và lấy ý kiến Bộ Tài chính.
• Bộ Tài chính có trách nhiệm phản hồi trong 15 ngày làm việc.
• Dựa trên ý kiến của Bộ Tài chính, NHNN trình Thủ tướng Chính phủ xem xét, quyết định hỗ trợ từ ngân sách nhà nước.
• Riêng với hình thức vay vốn, việc cấp bảo lãnh Chính phủ tuân thủ các quy định hiện hành về cấp và quản lý bảo lãnh Chính phủ.

Cơ chế này giúp BHTG Việt Nam duy trì khả năng chi trả ổn định, tránh gián đoạn và củng cố niềm tin của người dân vào hệ thống bảo hiểm tiền gửi.

Kết luận

Nghị định số 280/2026/NĐ-CP không chỉ hoàn thiện khung pháp lý mà còn thể hiện sự quan tâm sâu sắc của Chính phủ đối với việc bảo vệ quyền lợi người gửi tiền – một trụ cột quan trọng của sự ổn định tài chính quốc gia. Với các quy định chặt chẽ về ủy quyền chi trả, cơ chế hỗ trợ tài chính linh hoạt và vai trò giám sát, theo dõi rủi ro được tăng cường, BHTG Việt Nam sẽ nâng cao hơn nữa năng lực hoạt động, góp phần phòng ngừa và xử lý kịp thời các rủi ro hệ thống.

Trong bối cảnh kinh tế số phát triển nhanh chóng, việc áp dụng công nghệ hiện đại, tăng cường tuyên truyền và đào tạo sẽ giúp người dân hiểu rõ hơn quyền lợi của mình khi tham gia bảo hiểm tiền gửi. Việc triển khai đồng bộ, hiệu quả nghị định này sẽ góp phần củng cố niềm tin của nhà đầu tư, hỗ trợ sự phát triển bền vững của ngành ngân hàng và nền kinh tế Việt Nam. Các cơ quan nhà nước, tổ chức tín dụng và người dân cần phối hợp chặt chẽ để đưa các quy định mới vào thực tiễn một cách nhanh chóng và hiệu quả nhất.

Tài liệu tham khảo

1. Nghị định số 280/2026/NĐ-CP của Chính phủ về tổ chức, hoạt động và quản lý vốn nhà nước tại Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam (Nguồn: luatvietnam.vn).
2. Chức năng, nhiệm vụ của Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam (Trang thông tin điện tử div.gov.vn).
3. Các bài viết liên quan trên Báo Chính phủ, VietnamPlus, LuatVietnam và các nguồn tin chính thức khác về nghị định mới (2026).
4. Luật Bảo hiểm tiền gửi 2025 (số 111/2025/QH15) làm cơ sở pháp lý nền tảng.