Bài viết - ThS. Hồ Thị Phi Yến - Phân loại Tài sản sinh học và phương pháp hạch toán tài sản sinh học
Phân loại Tài sản sinh học và phương pháp hạch toán tài sản sinh học
Thông tư 99/2025/TT-BTC (ban hành ngày 27/10/2025, có hiệu lực từ 01/01/2026) đã đánh dấu bước ngoặt lớn trong chế độ kế toán doanh nghiệp Việt Nam khi lần đầu tiên tách riêng Tài sản sinh học (Tài khoản 215) khỏi Tài sản cố định hữu hình. Đây là bước đệm quan trọng giúp kế toán Việt Nam tiệm cận với Chuẩn mực kế toán quốc tế (IAS 41), đặc biệt đối với các doanh nghiệp trong lĩnh vực nông nghiệp. Ta tìm hiểu chi tiết các loại tài sản sinh học và cách hạch toán áp dụng theo quy định mới này.
1. Phân loại tài sản sinh học
Căn cứ theo Phần B Phụ lục II Thông tư 99/2025/TT-BTC quy định, tài sản sinh học của doanh nghiệp bao gồm các loại như sau:
- Cây lâu năm cho sản phẩm định kỳ: Là các cây trồng sống lâu năm, được sử dụng trong sản xuất hoặc cung cấp sản phẩm nông nghiệp; dự kiến cho sản phẩm nhiều hơn một kỳ kế toán và ít có khả năng được bán dưới dạng sản phẩm nông nghiệp, trừ trường hợp thanh lí đột ngột. (Ví dụ, bụi chè/vườn chè, cây/vườn nho, cây/vườn cọ dừa, cây/vườn cây cao su, ...) thường đáp ứng được định nghĩa của TSCĐ nên được kế toán là TSCĐ hữu hình của doanh nghiệp. Tuy nhiên, sản phẩm được tạo ra từ các cây lâu năm cho sản phẩm định kỳ như lá trà, quả nho, cọ dừa, mủ cao su,... khi chưa thu hoạch lại là các tài sản sinh học.
- Cây trồng để lấy sản phẩm một lần (ví dụ các loại cây lấy gỗ như cây keo, bạch đàn, xoan đào, xà cừ,...); cây trồng theo mùa vụ hàng năm (ví dụ ngô, lúa, mì, khoai, rau,...).
- Súc vật nuôi lấy thịt, sản phẩm một lần (cá, lợn, bò, gà,... nuôi lấy thịt) và súc vật nuôi cho sản phẩm định kỳ (ví dụ bò sữa, gà lấy trứng, cừu lấy lông cừu, tôm giống, gà giống, cá giống, lợn giống,...).
2. Tài khoản sử sụng
Theo Hệ thống tài khoản kế toán ban hành kèm theo Thông tư 99/2025/TT-BTC, Tài sản sinh học được theo dõi trên Tài khoản 215
Nội dung Tài khoản 215- tài sản sinh học: được sử dụng để phản ánh giá trị hiện có và tình hình biến động tăng, giảm của các tài sản sinh học, bao gồm:
– Tài sản sinh học liên quan đến hoạt động nông nghiệp, bao gồm cả những tài sản sinh học được hình thành từ cây lâu năm cho sản phẩm định kỳ;
– Sản phẩm nông nghiệp tại thời điểm thu hoạch.
Tài khoản này không sử dụng để phản ánh giá trị hiện có và tình hình biến động tăng, giảm của các cây lâu năm cho sản phẩm định kỳ và súc vật làm việc (ví dụ các con vật được nuôi trong rạp xiếc để biểu diễn xiếc, nuôi trong vườn thú để cho khách tham quan như hổ, báo, sư tử, khỉ, cá voi, chó nghiệp vụ được nuôi để thực hiện các nhiệm vụ theo yêu cầu,…). Cây lâu năm cho sản phẩm định kỳ và súc vật làm việc được phản ánh vào Tài khoản 211 – TSCĐ hữu hình.
Kết cấu Tài khoản 215
Bên Nợ: Ghi nhận giá trị tài sản sinh học tăng do mua sắm, đầu tư, nuôi trồng và chăm sóc.
Bên Có: Ghi nhận giá trị giảm do khấu hao, xuất bán, thanh lý, tiêu hủy hoặc tổn thất.
Số dư Nợ: Giá trị tài sản sinh học hiện có tại cuối kỳ
TK chi tiết gồm:
Tài khoản 2151- Súc vật nuôi cho sản phẩm định kỳ
Đây là loại tài sản sinh học có khả năng cung cấp sản phẩm lặp đi lặp lại trong nhiều chu kỳ. Nhóm này được theo dõi chi tiết theo giai đoạn phát triển:
- TK 21511 - Chưa đạt đến giai đoạn trưởng thành: Phản ánh giá trị vật nuôi đang trong quá trình kiến thiết cơ bản, chưa cho sản phẩm (ví dụ: bê con đang nuôi thành bò sữa, gà hậu bị).
- TK 21512 - Đã đạt đến giai đoạn trưởng thành: Phản ánh giá trị vật nuôi đang trong giai đoạn khai thác sản phẩm (ví dụ: đàn bò đang cho sữa, đàn gà đang đẻ trứng).
TK 21512, doanh nghiệp phải theo dõi chi tiết:
+ TK 215121: Nguyên giá.
+ TK 215122: Giá trị khấu hao lũy kế.
Tài khoản 2152- Súc vật nuôi lấy sản phẩm một lần
Nhóm này bao gồm các động vật được nuôi để giết thịt hoặc thu hoạch một lần khi kết thúc chu kỳ sinh học Ví dụ: Lợn thịt, gà thịt, tôm cá nuôi thương phẩm.
Đặc điểm: Thường có vòng đời ngắn hơn hoặc mục đích cuối cùng là bán/giết thịt, không phải để khai thác sản phẩm định kỳ lâu dài.
Tài khoản 2153- Cây trồng theo mùa vụ hoặc lấy sản phẩm một lần
Nhóm này phản ánh giá trị các loại cây trồng ngắn ngày hoặc cây trồng một lần thu hoạch.
3. Nguyên tắc kế toán đối với Tài sản sinh học
- Tài sản sinh học được ghi nhận ban đầu theo nguyên giá. Nguyên giá bao gồm:
+ Giá mua thực tế.
+ Các chi phí trực tiếp liên quan để đưa tài sản vào trạng thái sẵn sàng sử dụng (vận chuyển, bốc dỡ, phí kiểm dịch...).
+ Chi phí chăm sóc, nuôi trồng phát sinh thực tế trong kỳ (đối với tài sản đang sinh trưởng).
- Đối với tài sản sinh học là Súc vật nuôi cho sản phẩm định kỳ đã trưởng thành (TK 21512), doanh nghiệp phải thực hiện trích khấu hao tương tự như tài sản cố định:
+ Phải theo dõi Hao mòn lũy kế (TK 215122).
+ Giá trị khấu hao được tính vào chi phí sản xuất kinh doanh trong kỳ.
+ Thời gian khấu hao dựa trên chu kỳ khai thác kinh tế hữu ích của súc vật.
- Do tính chất sinh học (nhạy cảm với dịch bệnh, môi trường) nên yêu cầu chặt chẽ về dự phòng:
+ Tại thời điểm lập Báo cáo tài chính, nếu có bằng chứng cho thấy giá trị thuần có thể thực hiện đượcthấp hơn giá trị ghi sổ, doanh nghiệp phải trích lập Dự phòng tổn thất tài sản sinh học.
+ Khoản dự phòng này được ghi nhận vào chi phí tài chính hoặc chi phí khác tùy theo hướng dẫn chi tiết của từng trường hợp cụ thể.
4. Phương pháp hạch toán
4.1. Đối với súc vật nuôi cho sản phẩm định kỳ
a) Ghi nhận các chi phí phát sinh ban đầu
Khi phát sinh các khoản chi phí liên quan đến mua giống, nuôi dưỡng, chăm sóc… cho súc vật nuôi đến thời điểm đạt trạng thái trưởng thành (tức sẵn sàng sinh sản hoặc tạo ra sản phẩm định kỳ), doanh nghiệp ghi:
Nợ TK 215 – Tài sản sinh học (21511)
Nợ TK 133 – Thuế GTGT được khấu trừ (nếu có)
Có TK 111, 112, 331, 334, 338,…
b) Khi tài sản sinh học là súc vật nuôi đạt đến giai đoạn trưởng thành
Trường hợp tài sản sinh học là súc vật nuôi đạt trạng thái sẵn sàng sinh sản/làm việc, doanh nghiệp cần chuyển loại tài sản từ nhóm “chưa trưởng thành” sang “đã trưởng thành”:
Nợ TK 21512 – Súc vật làm việc hoặc cho sản phẩm định kỳ đã trưởng thành
Có TK 21511 – Súc vật làm việc hoặc cho sản phẩm định kỳ chưa trưởng thành
c) Phân bổ chi phí phát sinh sau khi trưởng thành
Chi phí phát sinh thêm như chăm sóc, thức ăn, nuôi dưỡng… sau giai đoạn trưởng thành được phân bổ cho từng loại tài sản sinh học mới tạo ra:
Nợ TK 215 – Tài sản sinh học (chi tiết loại tài sản sinh học liên quan)
Nợ TK 133 – Thuế GTGT được khấu trừ (nếu có)
Có TK 111, 112, 331, 334, 338,…
d) Trích khấu hao tài sản sinh học đã trưởng thành
Việc khấu hao được thực hiện theo phương pháp phù hợp, dựa trên đặc điểm tài sản và chính sách quản lý nội bộ:
Nợ TK 154 – Chi phí SXKD dở dang
Có TK 215122 – Giá trị khấu hao lũy kế
đ) Khi thu hoạch sản phẩm sinh học mới
Trường hợp tài sản sinh học mới tạo ra được chuyển sang chế biến, hạch toán như sau:
Nợ TK 152, 154,…
Có TK 215 – Tài sản sinh học (chi tiết)
Nếu DN bán ngay các tài sản sinh học không qua chế biến:
Phản ánh giá vốn:
Nợ TK 632 – Giá vốn hàng bán
Có TK 215 – Tài sản sinh học (chi tiết)
Phản ánh doanh thu:
Nợ TK 111, 112, 131,…
Có TK 511 – Doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ
Có TK 333 – Thuế GTGT hoặc nghĩa vụ khác phải nộp (nếu có)
4.2. Đối với súc vật nuôi lấy sản phẩm một lần
a) Ghi nhận ban đầu
Khi phát sinh các khoản chi phí liên quan đến mua, chăm sóc, nuôi trồng các tài sản sinh học, doanh nghiệp ghi:
Nợ TK 215 – Tài sản sinh học (2152)
Nợ TK 133 – Thuế GTGT được khấu trừ (nếu có)
Có TK 111, 112, 331,…
b) Khi đến kỳ thu hoạch
Khi các tài sản sinh học đến kỳ thu hoạch, nếu DN chuyển các tài sản sinh học sang thành sản phẩm nông nghiệp để chế biến:
Nợ TK 152, 154,…
Có TK 215 – Tài sản sinh học (2152)
c) Nếu DN bán ngay các tài sản sinh học không qua chế biến:
Phản ánh giá vốn hàng bán:
Nợ TK 632- Giá vốn hàng bán
Có TK 215 – Tài sản sinh học (2152)
Phản ánh doanh thu:
Nợ TK 111, 112, 131,…
Có TK 511 – Doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ
Có TK 333 – Thuế và các khoản phải nộp (nếu có)
d) Sử dụng nội bộ (không để bán):
Nếu DN dùng các tài sản sinh học vào phục vụ cho hoạt động của doanh nghiệp (nghiên cứu, trưng bày hoặc hoạt động phi thương mại khác):
Nợ TK 641, 642,…
Có TK 215 – Tài sản sinh học
Có TK 3331 – Thuế GTGT phải nộp (nếu có)
4.3. Đối với cây trồng theo mùa vụ hoặc cây lấy sản phẩm một lần
Cách hạch toán tương tự như súc vật nuôi lấy sản phẩm một lần, như trên.
4.4. Đối với cây lâu năm cho sản phẩm định kỳ và súc vật làm việc
Các loại tài sản này được hạch toán theo quy định tại TK 211 – Tài sản cố định hữu hình, theo hướng dẫn riêng trong hệ thống kế toán doanh nghiệp.
- Bài viết - ThS. Nguyễn Thị Đoan Trang - ĐIỂM KHÁC BIỆT GIỮA IFRS 3 VÀ VAS 11 (HỢP NHẤT KINH DOANH)
- Bài viết - ThS. Thái Nữ Hạ Uyên - NHỮNG ĐỐI TƯỢNG ĐƯỢC MIỄN THUẾ SỬ DỤNG ĐẤT NÔNG NGHIỆP TỪ NGÀY 1/1/2026
- Bài viết - ThS. Nguyễn Thị Tấm - TỶ GIÁ NGOẠI TỆ TRÊN HÓA ĐƠN ĐIỆN TỬ VÀ TRONG GHI NHẬN KẾ TOÁN: NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP VIỆT NAM SAU HƯỚNG DẪN MỚI THÁNG 9/2026
- Bài viết - ThS. Nguyễn Khánh Thu Hằng - Đề xuất sửa đổi cơ chế tự chủ tài chính của đơn vị sự nghiệp công lập: Hướng tới tính đúng, tính đủ và tăng quyền chủ động
- Bài viết - ThS. Đào Thị Đài Trang - QUY ĐỊNH VỀ TIỀN LƯƠNG ĐÓNG BHXH MỚI NHẤT NĂM 2026