(+84) 236.3827111 ex. 402

Bài viết - ThS. Nguyễn Khánh Thu Hằng - Đề xuất sửa đổi cơ chế tự chủ tài chính của đơn vị sự nghiệp công lập: Hướng tới tính đúng, tính đủ và tăng quyền chủ động


Đề xuất sửa đổi cơ chế tự chủ tài chính của đơn vị sự nghiệp công lập: Hướng tới tính đúng, tính đủ và tăng quyền chủ động

Nguyễn Khánh Thu Hằng

Trong bối cảnh cả nước đẩy mạnh đổi mới quản lý nhà nước và nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách, cơ chế tự chủ tài chính đối với đơn vị sự nghiệp công lập tiếp tục được xác định là một trong những giải pháp then chốt. Việc trao quyền tự chủ nhiều hơn cho các đơn vị này không chỉ giúp giảm áp lực cho ngân sách nhà nước mà còn tạo động lực để các đơn vị nâng cao chất lượng dịch vụ công, tăng cường trách nhiệm giải trình và sử dụng nguồn lực hiệu quả hơn. Thời gian qua, Chính phủ đã ban hành và liên tục hoàn thiện khung pháp lý liên quan, trong đó Nghị định số 60/2021/NĐ-CP ngày 21/6/2021 đóng vai trò quan trọng. Tuy nhiên, thực tiễn triển khai đã bộc lộ một số điểm chưa phù hợp với điều kiện mới, đòi hỏi phải tiếp tục điều chỉnh.

Mới đây, Bộ Tài chính đã công bố dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 60/2021/NĐ-CP (đã được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định số 111/2025/NĐ-CP, Nghị định số 248/2025/NĐ-CP và Nghị định số 349/2026/NĐ-CP) để lấy ý kiến rộng rãi. Đây được xem là bước tiếp theo nhằm cụ thể hóa các chủ trương của Đảng và Nhà nước về đổi mới cơ chế tài chính đơn vị sự nghiệp công lập, đồng thời tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc phát sinh trong quá trình thực hiện.

Bối cảnh và kết quả đạt được sau hơn năm năm thực hiện

Nghị định 60/2021/NĐ-CP được ban hành với mục tiêu tạo khung pháp lý thống nhất, khuyến khích các đơn vị sự nghiệp công lập tăng dần mức độ tự chủ tài chính, giảm phụ thuộc vào ngân sách nhà nước. Sau thời gian triển khai, cơ chế này đã được áp dụng tại hầu hết các đơn vị thuộc bộ, ngành trung ương và địa phương. Nhiều đơn vị đã chủ động hơn trong việc xây dựng kế hoạch tài chính, khai thác nguồn thu sự nghiệp, tiết kiệm chi tiêu và nâng cao chất lượng dịch vụ. Việc công khai, minh bạch thông tin tài chính cũng được thực hiện tốt hơn, góp phần tăng cường giám sát của cơ quan quản lý và xã hội.

Bên cạnh những kết quả tích cực, quá trình thực hiện vẫn còn một số hạn chế. Lộ trình tính giá dịch vụ công sử dụng ngân sách nhà nước ở một số lĩnh vực chưa theo kịp thực tế chi phí. Quy định về tiền lương, trích lập quỹ và phân phối kết quả tài chính đối với nhóm đơn vị tự bảo đảm chi thường xuyên và chi đầu tư (nhóm 1) cũng như nhóm tự bảo đảm chi thường xuyên (nhóm 2) còn chưa đồng bộ với chính sách tiền lương mới và cơ chế áp dụng cho doanh nghiệp nhà nước. Ngoài ra, quy trình giao quyền tự chủ tài chính còn phức tạp ở một số khâu, ảnh hưởng đến tiến độ và hiệu quả triển khai.

Những nội dung sửa đổi, bổ sung chính trong dự thảo

Dự thảo Nghị định tập trung vào một số nhóm vấn đề then chốt nhằm khắc phục hạn chế nêu trên và phù hợp hơn với thực tiễn.

Thứ nhất, về lộ trình tính giá dịch vụ sự nghiệp công sử dụng ngân sách nhà nước, dự thảo đề xuất điều chỉnh theo hướng tính đúng, tính đủ các yếu tố chi phí, bao gồm chi phí tiền lương, chi phí trực tiếp, chi phí quản lý, khấu hao tài sản cố định và các chi phí khác theo quy định của pháp luật về giá. Việc này nhằm bảo đảm giá dịch vụ phản ánh đúng chi phí thực tế, tạo điều kiện để đơn vị có nguồn lực tái đầu tư và nâng cao chất lượng. Trường hợp gặp khó khăn khách quan cần xây dựng lộ trình khác, các bộ, cơ quan trung ương và UBND cấp tỉnh sẽ chủ trì xây dựng phương án trình Thủ tướng Chính phủ xem xét, quyết định. Cách tiếp cận linh hoạt này vừa bảo đảm nguyên tắc chung, vừa phù hợp với đặc thù của từng lĩnh vực, từng địa phương.

Thứ hai, đối với quy định về tiền lương và trích lập các quỹ của đơn vị nhóm 1 và nhóm 2, dự thảo đề xuất áp dụng cơ chế tự chủ tiền lương tương tự doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ. Theo đó, đơn vị được quyền xác định quỹ tiền lương và chi trả cho viên chức, người lao động trên cơ sở kết quả hoạt động. Khi Nhà nước điều chỉnh chính sách tiền lương, phần tăng thêm sẽ do đơn vị tự bảo đảm từ nguồn thu của mình, ngân sách nhà nước không cấp bổ sung. Các khoản đóng góp theo tiền lương thực hiện theo quy định áp dụng cho doanh nghiệp nhà nước. Về tiền thưởng, đơn vị được chi theo quy định của pháp luật về thi đua, khen thưởng, quy định của Chính phủ về chế độ tiền thưởng đối với cán bộ, công chức, viên chức và lực lượng vũ trang, cũng như các chế độ khác mà pháp luật chuyên ngành cho phép tính vào chi thường xuyên giao tự chủ. Việc gắn tiền lương và thu nhập với kết quả hoạt động được kỳ vọng sẽ tạo động lực mạnh mẽ hơn cho đơn vị nâng cao hiệu quả.

Thứ ba, về phân phối kết quả tài chính trong năm, dự thảo quy định rõ: Sau khi hạch toán đầy đủ các khoản thu, chi thường xuyên giao tự chủ, trích khấu hao tài sản cố định, nộp thuế và các khoản phải nộp ngân sách nhà nước, phần chênh lệch thu lớn hơn chi (nếu có) được sử dụng để trích lập quỹ khen thưởng, quỹ phúc lợi và các quỹ khác theo quy định áp dụng cho doanh nghiệp. Đơn vị không còn trích lập quỹ bổ sung thu nhập và không thực hiện chi trả thu nhập tăng thêm từ quỹ này. Quy định mới nhằm bảo đảm sự nhất quán với cơ chế doanh nghiệp, đồng thời khuyến khích đơn vị sử dụng nguồn lực một cách hợp lý, ưu tiên phát triển hoạt động sự nghiệp và phúc lợi người lao động.

Ngoài các nội dung trên, dự thảo còn sửa đổi quy định về sử dụng số dư Quỹ phát triển hoạt động sự nghiệp cho phù hợp với thực tế và đơn giản hóa quy trình giao quyền tự chủ tài chính theo hướng giảm bớt thủ tục lấy ý kiến, tạo thuận lợi hơn cho các đơn vị và cơ quan quản lý.

Ý nghĩa và kỳ vọng

Nếu được thông qua, các sửa đổi nêu trên sẽ góp phần hoàn thiện hơn nữa khung pháp lý về tự chủ tài chính đơn vị sự nghiệp công lập. Việc tính đúng, tính đủ chi phí giúp giá dịch vụ công phản ánh sát thực tế hơn; cơ chế tiền lương và phân phối kết quả tài chính gắn với hiệu quả hoạt động sẽ tạo động lực đổi mới nội bộ; quy trình đơn giản hóa giúp tiết kiệm thời gian và chi phí hành chính. Về dài hạn, điều này hỗ trợ mục tiêu giảm dần bao cấp từ ngân sách nhà nước, tăng cường năng lực tự chủ và cạnh tranh của khu vực sự nghiệp công, từ đó nâng cao chất lượng dịch vụ phục vụ người dân và doanh nghiệp.

Tuy nhiên, để các quy định mới đi vào cuộc sống hiệu quả, cần sự phối hợp chặt chẽ giữa các bộ, ngành, địa phương trong việc hướng dẫn thực hiện, theo dõi, đánh giá và kịp thời điều chỉnh nếu phát sinh vướng mắc. Việc lấy ý kiến rộng rãi đối với dự thảo hiện nay là bước đi cần thiết để bảo đảm tính khả thi và sự đồng thuận cao.

Kết luận

Việc Bộ Tài chính đề xuất sửa đổi Nghị định về cơ chế tự chủ tài chính đơn vị sự nghiệp công lập phản ánh tinh thần cầu thị, kịp thời cập nhật chính sách phù hợp với thực tiễn và chủ trương lớn của Đảng, Nhà nước. Những điều chỉnh về lộ trình tính giá, tiền lương, trích lập quỹ và quy trình giao quyền tự chủ nếu được thông qua sẽ tạo thêm động lực để các đơn vị sự nghiệp công lập hoạt động hiệu quả hơn, minh bạch hơn và ngày càng giảm phụ thuộc vào ngân sách. Đây là bước đi quan trọng trong lộ trình đổi mới khu vực sự nghiệp công, góp phần nâng cao chất lượng dịch vụ công và sử dụng hiệu quả nguồn lực quốc gia trong giai đoạn phát triển mới.

Tài liệu tham khảo

  1. Nghị định số 60/2021/NĐ-CP ngày 21/6/2021 của Chính phủ quy định cơ chế tự chủ tài chính của đơn vị sự nghiệp công lập.
  2. Nghị định số 111/2025/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 60/2021/NĐ-CP.
  3. Nghị định số 248/2025/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 60/2021/NĐ-CP.
  4. Nghị định số 349/2026/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 60/2021/NĐ-CP.
  5. Dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 60/2021/NĐ-CP do Bộ Tài chính chủ trì soạn thảo (đang lấy ý kiến).
  6. Các văn bản liên quan đến chính sách tiền lương, thi đua khen thưởng và quản lý giá dịch vụ công của Chính phủ.