Bài viết - ThS. Nguyễn Thị Tấm - TỶ GIÁ NGOẠI TỆ TRÊN HÓA ĐƠN ĐIỆN TỬ VÀ TRONG GHI NHẬN KẾ TOÁN: NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP VIỆT NAM SAU HƯỚNG DẪN MỚI THÁNG 9/2026
TỶ GIÁ NGOẠI TỆ TRÊN HÓA ĐƠN ĐIỆN TỬ VÀ TRONG GHI NHẬN KẾ TOÁN: NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP VIỆT NAM SAU HƯỚNG DẪN MỚI THÁNG 9/2026
TÓM TẮT
Trong bối cảnh hoạt động thương mại quốc tế ngày càng phát triển, các giao dịch kinh tế phát sinh bằng ngoại tệ trở thành một bộ phận quan trọng trong hoạt động của nhiều doanh nghiệp Việt Nam. Việc xác định tỷ giá quy đổi ngoại tệ không chỉ ảnh hưởng đến giá trị ghi nhận doanh thu, chi phí, công nợ và kết quả kinh doanh trên báo cáo tài chính mà còn có liên quan trực tiếp đến việc lập hóa đơn điện tử, kê khai và xác định nghĩa vụ thuế.
Tháng 9/2026, Cục Thuế ban hành Công văn số 6810/CT-QLNT ngày 14/9/2026 hướng dẫn về tỷ giá ngoại tệ thể hiện trên hóa đơn điện tử. Theo hướng dẫn này, tỷ giá ghi trên hóa đơn đối với các nghiệp vụ kinh tế, tài chính phát sinh bằng ngoại tệ là tỷ giá giao dịch thực tế được xác định theo quy định của pháp luật về kế toán. Đây là một nội dung đáng chú ý, đặt ra yêu cầu nghiên cứu mối quan hệ giữa kế toán tài chính, quản lý hóa đơn điện tử và pháp luật thuế.
Bài viết tập trung phân tích cơ sở pháp lý, những vấn đề nghiệp vụ phát sinh, tác động đến doanh nghiệp và đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao tính nhất quán giữa thông tin kế toán và thông tin thuế trong điều kiện chuyển đổi số hiện nay.
Từ khóa: Tỷ giá ngoại tệ, hóa đơn điện tử, kế toán tài chính, thuế giá trị gia tăng, thuế thu nhập doanh nghiệp, doanh nghiệp xuất nhập khẩu.
1. ĐẶT VẤN ĐỀ
Trong hoạt động sản xuất, kinh doanh, đặc biệt đối với các doanh nghiệp xuất nhập khẩu, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài và doanh nghiệp cung cấp dịch vụ xuyên biên giới, các giao dịch bằng ngoại tệ diễn ra thường xuyên. Những giao dịch này đòi hỏi doanh nghiệp phải xác định tỷ giá phù hợp để ghi nhận các nghiệp vụ kinh tế phát sinh bằng đồng Việt Nam, đồng thời bảo đảm việc lập hóa đơn và kê khai thuế tuân thủ quy định pháp luật.
Trên thực tế, một giao dịch bằng USD có thể liên quan đến nhiều loại tỷ giá khác nhau, tùy thuộc vào mục đích sử dụng. Chẳng hạn, tỷ giá dùng để ghi nhận doanh thu kế toán, tỷ giá thể hiện trên hóa đơn điện tử, tỷ giá sử dụng trong kê khai thuế và tỷ giá tính thuế trên tờ khai hải quan có thể không hoàn toàn giống nhau.
Sự khác biệt này dễ dẫn đến những cách hiểu và vận dụng chưa thống nhất trong thực tiễn. Một số doanh nghiệp có xu hướng sử dụng một tỷ giá duy nhất cho tất cả các mục đích nhằm đơn giản hóa công tác kế toán và quản lý thuế. Tuy nhiên, cách tiếp cận này có thể không phù hợp khi các quy định pháp luật có sự phân biệt về mục đích và căn cứ xác định tỷ giá.
Đáng chú ý, ngày 14/9/2026, Cục Thuế ban hành Công văn số 6810/CT-QLNT nhằm hướng dẫn việc xác định tỷ giá ngoại tệ trên hóa đơn điện tử. Hướng dẫn này mở ra một vấn đề nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn: Doanh nghiệp cần tổ chức ghi nhận kế toán và quản lý dữ liệu thuế như thế nào khi tỷ giá trên hóa đơn điện tử không nhất thiết trùng với tỷ giá sử dụng cho các mục đích quản lý khác?
2. CƠ SỞ PHÁP LÝ VÀ NHỮNG ĐIỂM MỚI ĐÁNG CHÚ Ý
2.1. Công văn số 6810/CT-QLNT ngày 14/9/2026
Công văn số 6810/CT-QLNT của Cục Thuế đã làm rõ nguyên tắc xác định tỷ giá ngoại tệ thể hiện trên hóa đơn điện tử.
Theo hướng dẫn, đối với nghiệp vụ kinh tế, tài chính phát sinh bằng ngoại tệ theo quy định của pháp luật về ngoại hối, người bán thể hiện trên hóa đơn đơn giá, thành tiền, tiền thuế giá trị gia tăng và tổng số tiền thanh toán bằng ngoại tệ theo quy định. Đồng thời, hóa đơn phải thể hiện tỷ giá ngoại tệ với đồng Việt Nam.
Đặc biệt, tỷ giá thể hiện trên hóa đơn là tỷ giá giao dịch thực tế được xác định theo quy định của pháp luật về kế toán.
Điểm đáng chú ý của hướng dẫn này là việc xác định tỷ giá trên hóa đơn được gắn với nguyên tắc kế toán, thay vì mặc nhiên sử dụng tỷ giá phục vụ mục đích tính thuế hoặc tỷ giá hải quan.
2.2. Mối quan hệ với Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15 và các văn bản hướng dẫn
Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15 và Nghị định số 254/2026/NĐ-CP ngày 30/6/2026 là những căn cứ pháp lý quan trọng liên quan đến việc lập, quản lý và sử dụng hóa đơn điện tử.
Theo quy định tại điểm c.1 khoản 8 Điều 10 của Nghị định số 254/2026/NĐ-CP, đối với nghiệp vụ kinh tế, tài chính phát sinh bằng ngoại tệ theo quy định của pháp luật về ngoại hối, các chỉ tiêu liên quan đến giá trị giao dịch và tiền thuế được thể hiện bằng ngoại tệ theo quy định; đồng thời phải thể hiện tỷ giá quy đổi sang đồng Việt Nam.
Công văn số 6810/CT-QLNT đã làm rõ căn cứ xác định tỷ giá được sử dụng trên hóa đơn, qua đó giúp doanh nghiệp có cơ sở thực hiện thống nhất hơn.
Tuy nhiên, cần phân biệt giữa tỷ giá trên hóa đơn với tỷ giá phục vụ xác định doanh thu tính thuế trong từng trường hợp. Hướng dẫn tại Công văn 6810 không đồng nghĩa với việc mọi mục đích tính thuế đều sử dụng cùng một tỷ giá.
2.3. Sự khác biệt giữa tỷ giá kế toán, tỷ giá hóa đơn và tỷ giá hải quan
Một vấn đề đáng quan tâm là sự tồn tại của các loại tỷ giá phục vụ những mục đích khác nhau.
- Tỷ giá kế toán: Được xác định theo quy định của pháp luật kế toán, phục vụ ghi nhận các giao dịch ngoại tệ, đánh giá các khoản mục tiền tệ có gốc ngoại tệ và lập báo cáo tài chính.
- Tỷ giá trên hóa đơn điện tử: Theo hướng dẫn tại Công văn 6810/CT-QLNT, là tỷ giá giao dịch thực tế được xác định theo quy định của pháp luật kế toán đối với trường hợp thuộc phạm vi hướng dẫn.
- Tỷ giá tính thuế hải quan: Được xác định theo quy định pháp luật về hải quan, phục vụ xác định trị giá tính thuế đối với hàng hóa xuất nhập khẩu.
- Tỷ giá quy đổi phục vụ kê khai, nộp thuế: Phải căn cứ vào quy định pháp luật thuế tương ứng và trường hợp phát sinh cụ thể.
Như vậy, việc một giao dịch có nhiều tỷ giá quy đổi không nhất thiết phản ánh sai lệch về bản chất kinh tế. Vấn đề quan trọng là doanh nghiệp phải xác định đúng mục đích, căn cứ pháp lý và hồ sơ chứng minh cho từng tỷ giá được sử dụng.
3. PHÂN TÍCH TÌNH HUỐNG THỰC TIỄN
3.1. Tình huống giả định
Công ty A là doanh nghiệp xuất khẩu hàng hóa tại Việt Nam. Trong tháng 10/2026, công ty ký hợp đồng xuất khẩu một lô hàng có giá trị 10.000 USD.
Giả sử:
- Tỷ giá giao dịch thực tế được xác định theo quy định kế toán tại thời điểm ghi nhận giao dịch: 25.500 VND/USD.
- Tỷ giá phục vụ tính thuế hải quan: 25.300 VND/USD.
Khi đó:
Giá trị quy đổi theo tỷ giá kế toán:
10.000 × 25.500 = 255.000.000 đồng.
Giá trị quy đổi theo tỷ giá hải quan:
10.000 × 25.300 = 253.000.000 đồng.
Chênh lệch giữa hai giá trị là 2.000.000 đồng.
3.2. Vấn đề kế toán đặt ra
Đối với mục đích kế toán, doanh nghiệp phải xác định tỷ giá phù hợp với quy định về ghi nhận giao dịch bằng ngoại tệ tại thời điểm phát sinh nghiệp vụ.
Nếu doanh nghiệp sử dụng sai tỷ giá, doanh thu có thể bị ghi nhận không chính xác, ảnh hưởng đến lợi nhuận kế toán và các chỉ tiêu tài chính liên quan.
Ngoài ra, đối với các khoản phải thu bằng ngoại tệ, doanh nghiệp còn phải quan tâm đến việc theo dõi công nợ và xử lý chênh lệch tỷ giá phát sinh khi thu tiền hoặc đánh giá lại cuối kỳ theo quy định kế toán.
3.3. Vấn đề thuế và hóa đơn điện tử
Đối với hóa đơn điện tử, doanh nghiệp cần thể hiện tỷ giá theo hướng dẫn tại Công văn số 6810/CT-QLNT.
Trong khi đó, tỷ giá sử dụng trên tờ khai hải quan phục vụ mục đích tính thuế được xác định theo pháp luật hải quan.
Do đó, việc giá trị quy đổi sang VND trên hóa đơn và tờ khai hải quan khác nhau không đồng nghĩa với việc giá trị giao dịch bằng ngoại tệ bị thay đổi.
Doanh nghiệp cần bảo đảm tính thống nhất của các thông tin cốt lõi như số lượng hàng hóa, đơn giá ngoại tệ, tổng giá trị hợp đồng, điều kiện giao hàng và các chứng từ liên quan.
Một vấn đề khác cần lưu ý là việc xác định doanh thu tính thuế thu nhập doanh nghiệp và doanh thu phục vụ kê khai thuế giá trị gia tăng. Doanh nghiệp không nên mặc nhiên lấy tỷ giá thể hiện trên hóa đơn làm tỷ giá áp dụng cho tất cả các mục đích tính thuế nếu chưa đối chiếu với quy định tương ứng.
3.4. Những rủi ro có thể phát sinh
Từ tình huống trên, có thể nhận diện một số rủi ro:
Thứ nhất, rủi ro ghi nhận kế toán không chính xác.
Doanh nghiệp sử dụng tỷ giá hải quan để ghi nhận doanh thu kế toán thay vì tỷ giá được xác định theo quy định kế toán, dẫn đến sai lệch thông tin tài chính.
Thứ hai, rủi ro về hóa đơn điện tử.
Doanh nghiệp không cập nhật hướng dẫn mới, tiếp tục sử dụng tỷ giá không phù hợp khi lập hóa đơn, dẫn đến nguy cơ phải rà soát, xử lý hóa đơn.
Thứ ba, rủi ro về kê khai thuế.
Doanh nghiệp đồng nhất tỷ giá trên hóa đơn, tỷ giá hải quan và tỷ giá quy đổi doanh thu tính thuế mà không xem xét căn cứ pháp lý riêng biệt.
Thứ tư, rủi ro trong kiểm toán và thanh tra thuế.
Khi số liệu giữa sổ kế toán, hóa đơn điện tử, tờ khai hải quan và hồ sơ thanh toán có sự khác biệt, nếu không có bảng đối chiếu và giải trình phù hợp, doanh nghiệp có thể gặp khó khăn trong việc chứng minh tính hợp lý của các giao dịch.
4. TÁC ĐỘNG ĐẾN CÔNG TÁC KẾ TOÁN TÀI CHÍNH VÀ QUẢN TRỊ THUẾ
4.1. Đối với kế toán tài chính
Hướng dẫn mới nhấn mạnh vai trò của nguyên tắc kế toán trong việc xác định tỷ giá thể hiện trên hóa đơn điện tử.
Điều này cho thấy kế toán không chỉ thực hiện nhiệm vụ ghi chép và tổng hợp số liệu mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc bảo đảm tính nhất quán của thông tin tài chính được sử dụng trong các hoạt động quản lý và tuân thủ pháp luật.
Kế toán cần tăng cường kiểm soát việc xác định tỷ giá tại thời điểm ghi nhận doanh thu, chi phí, công nợ và các nghiệp vụ liên quan đến ngoại tệ.
4.2. Đối với quản lý thuế
Việc phân biệt tỷ giá theo từng mục đích giúp doanh nghiệp nhận diện rõ hơn mối quan hệ giữa hóa đơn điện tử, hồ sơ khai thuế và chứng từ hải quan.
Đặc biệt, đối với doanh nghiệp xuất nhập khẩu, việc lưu trữ đầy đủ hồ sơ xác định tỷ giá là yếu tố quan trọng nhằm giải trình khi cơ quan quản lý thực hiện kiểm tra.
4.3. Đối với hệ thống kiểm soát nội bộ
Doanh nghiệp cần thiết lập quy trình kiểm soát thống nhất giữa các bộ phận kế toán, xuất nhập khẩu, kinh doanh và thuế.
Việc phân công trách nhiệm rõ ràng giúp hạn chế tình trạng mỗi bộ phận sử dụng một nguồn tỷ giá khác nhau mà không có cơ sở đối chiếu.
5. ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP VIỆT NAM
Từ những phân tích trên, bài viết đề xuất một số giải pháp sau:
Một là, xây dựng quy trình xác định tỷ giá theo từng mục đích sử dụng.
Doanh nghiệp cần quy định rõ tỷ giá nào được sử dụng để ghi nhận kế toán, tỷ giá nào thể hiện trên hóa đơn điện tử, tỷ giá nào phục vụ kê khai thuế và tỷ giá nào phục vụ tính thuế hải quan.
Hai là, tăng cường đối chiếu giữa hệ thống kế toán và hệ thống hóa đơn điện tử.
Các phần mềm kế toán cần được cấu hình để quản lý tỷ giá theo từng loại nghiệp vụ, tránh việc sử dụng một tỷ giá mặc định cho toàn bộ giao dịch.
Ba là, nâng cao năng lực chuyên môn của nhân viên kế toán và thuế.
Doanh nghiệp cần thường xuyên cập nhật các văn bản mới, đặc biệt là những hướng dẫn có liên quan đến giao dịch ngoại tệ, hóa đơn điện tử và kê khai thuế.
Bốn là, thiết lập hồ sơ giải trình chênh lệch tỷ giá.
Đối với các giao dịch xuất nhập khẩu, doanh nghiệp nên lưu trữ hợp đồng, hóa đơn, tờ khai hải quan, chứng từ thanh toán và tài liệu xác định tỷ giá. Đồng thời, cần xây dựng bảng đối chiếu nhằm giải thích sự khác biệt giữa các giá trị quy đổi.
Năm là, tăng cường phối hợp giữa kế toán tài chính và kế toán thuế.
Kế toán tài chính và kế toán thuế cần có cơ chế trao đổi thường xuyên để bảo đảm việc ghi nhận giao dịch và xác định nghĩa vụ thuế được thực hiện trên cơ sở đúng quy định, hạn chế sai sót và giảm thiểu rủi ro tuân thủ.
6. KẾT LUẬN
Công văn số 6810/CT-QLNT ngày 14/9/2026 của Cục Thuế là một hướng dẫn đáng chú ý đối với doanh nghiệp có giao dịch bằng ngoại tệ, đặc biệt là doanh nghiệp xuất nhập khẩu.
Việc xác định tỷ giá trên hóa đơn điện tử theo tỷ giá giao dịch thực tế được xác định theo quy định kế toán góp phần tăng cường mối liên hệ giữa thông tin kế toán và thông tin hóa đơn điện tử.
Nhìn chung, vấn đề đặt ra không chỉ là lựa chọn tỷ giá nào để lập hóa đơn, mà quan trọng hơn là xây dựng một hệ thống quản trị dữ liệu kế toán và thuế có khả năng giải thích, đối chiếu và kiểm soát được sự khác biệt giữa các mục đích sử dụng tỷ giá.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
- Quốc hội (2025), Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15.
- Chính phủ (2026), Nghị định số 252/2026/NĐ-CP ngày 30/6/2026 quy định chi tiết một số điều và biện pháp tổ chức thi hành Luật Quản lý thuế.
- Chính phủ (2026), Nghị định số 254/2026/NĐ-CP ngày 30/6/2026 quy định về hóa đơn điện tử, chứng từ điện tử.
- Cục Thuế (2026), Công văn số 6810/CT-QLNT ngày 14/9/2026 về hướng dẫn tỷ giá ngoại tệ thể hiện trên hóa đơn điện tử.
- EY Vietnam (2026), Bản tin Thuế tháng 9/2026.
- Crowe Vietnam (2026), Tỷ giá trên tờ khai hải quan và tỷ giá trên hóa đơn: hai tỷ giá, hai mục đích, ngày 23/9/2026.
- Bài viết - ThS. Hồ Thị Phi Yến - Phân loại Tài sản sinh học và phương pháp hạch toán tài sản sinh học
- Bài viết - ThS. Nguyễn Thị Đoan Trang - ĐIỂM KHÁC BIỆT GIỮA IFRS 3 VÀ VAS 11 (HỢP NHẤT KINH DOANH)
- Bài viết - ThS. Thái Nữ Hạ Uyên - NHỮNG ĐỐI TƯỢNG ĐƯỢC MIỄN THUẾ SỬ DỤNG ĐẤT NÔNG NGHIỆP TỪ NGÀY 1/1/2026
- Bài viết - ThS. Nguyễn Khánh Thu Hằng - Đề xuất sửa đổi cơ chế tự chủ tài chính của đơn vị sự nghiệp công lập: Hướng tới tính đúng, tính đủ và tăng quyền chủ động
- Bài viết - ThS. Đào Thị Đài Trang - QUY ĐỊNH VỀ TIỀN LƯƠNG ĐÓNG BHXH MỚI NHẤT NĂM 2026