(+84) 236.3827111 ex. 402

Bài viết - ThS. Đinh Thị Thu Hiền - PHÂN TÍCH CHI PHÍ NGUYÊN VẬT LIỆU TRONG DOANH NGHIỆP SẢN XUẤT


PHÂN TÍCH CHI PHÍ NGUYÊN VẬT LIỆU TRONG DOANH

NGHIỆP SẢN XUẤT

ThS. Đinh Thị Thu Hiền

Phân tích chi phí nguyên vật liệu là một nội dung quan trọng của kế toán quản trị trong doanh nghiệp sản xuất. Đây không chỉ là hoạt động kiểm tra mức tiêu hao nguyên vật liệu mà còn giúp doanh nghiệp kiểm soát giá thành sản phẩm, đánh giá hiệu quả sử dụng nguồn lực, phát hiện lãng phí và nâng cao năng lực cạnh tranh. Đặc biệt, trong thời đại AI và chuyển đổi số, phân tích chi phí nguyên vật liệu cần được thực hiện theo hướng kết hợp giữa phương pháp phân tích truyền thống, hệ thống dữ liệu sản xuất và công nghệ dự báo thông minh.

1. Khái niệm và đặc điểm chi phí nguyên vật liệu

1.1. Khái niệm

Chi phí nguyên vật liệu trong doanh nghiệp sản xuất là biểu hiện bằng tiền của toàn bộ giá trị nguyên vật liệu, vật liệu chính, vật liệu phụ và các loại vật liệu khác được sử dụng phục vụ quá trình sản xuất sản phẩm trong một kỳ nhất định.

Chi phí nguyên vật liệu thường bao gồm:

  • Nguyên vật liệu trực tiếp: Vật liệu cấu thành thực thể sản phẩm, ví dụ vải trong doanh nghiệp may mặc, thép trong doanh nghiệp cơ khí.
  • Vật liệu phụ: Vật liệu hỗ trợ quá trình sản xuất như chỉ may, cúc áo, khóa kéo, keo, hóa chất.
  • Nhiên liệu: Xăng dầu, gas, nhiên liệu phục vụ sản xuất.
  • Vật liệu dùng chung: Vật liệu phục vụ hoạt động sản xuất chung, bảo dưỡng máy móc.

Cần phân biệt chi phí nguyên vật liệu trực tiếp với chi phí nguyên vật liệu gián tiếp để phục vụ việc tập hợp và phân bổ chi phí.

1.2. Đặc điểm chi phí nguyên vật liệu

Chi phí nguyên vật liệu có một số đặc điểm:Thường chiếm tỷ trọng lớn trong tổng chi phí sản xuất, chịu ảnh hưởng bởi giá mua, chất lượng và nguồn cung nguyên vật liệu, phụ thuộc vào định mức tiêu hao và trình độ công nghệ sản xuất, có thể phát sinh hao hụt trong quá trình bảo quản, vận chuyển và sản xuất, có mối quan hệ trực tiếp với năng suất, chất lượng và giá thành sản phẩm.

2. Mục tiêu và các phương pháp phân tích chi phí nguyên vật liệu

2.1. Mục tiêu: Phân tích chi phí nguyên vật liệu nhằm theo dõi mức chi phí thực tế so với dự toán, đánh giá mức tiêu hao nguyên vật liệu, phân tích biến động giá nguyên vật liệu, xác định mức sử dụng nguyên vật liệu tiết kiệm hay lãng phí, hạn chế tồn kho dư thừa, thiếu hụt và lựa chọn nhà cung cấp, phương án sản xuất và nguyên vật liệu

2.2. Phương pháp phân tích

2.2.1 Phương pháp so sánh

So sánh chi phí nguyên vật liệu giữa các kỳ hoặc giữa thực tế với kế hoạch, định mức.

Các chỉ tiêu cần so sánh:

  • Chi phí nguyên vật liệu thực tế (C1)
  • Chi phí nguyên vật liệu theo kế hoạch (C0)
  • Chi phí nguyên vật liệu trên một đơn vị sản phẩm.
  • Tỷ trọng chi phí nguyên vật liệu trong tổng chi phí sản xuất.

Công thức xác định mức biến động: Detla C = C1 – C0

Tỷ lệ biến động: T = (Detla C/C0)*100%

Ý nghĩa: Xác định chi phí nguyên vật liệu tăng hay giảm, mức độ biến động và khả năng hoàn thành kế hoạch chi phí.

2.2.2 Phương pháp phân tích nhân tố

Đây là phương pháp rất quan trọng trong kế toán quản trị.

Chi phí nguyên vật liệu trực tiếp chịu ảnh hưởng chủ yếu bởi hai nhân tố:

  • Giá đơn vị nguyên vật liệu.
  • Lượng nguyên vật liệu tiêu hao.

Công thức: Chi phí NVL (C ) = Lượng NVL tiêu hao * Đơn giá NVL = Q*P

Mức biến động chi phí:Detla C = C1- C0

Phân tích ảnh hưởng của từng nhân tố:

Ảnh hưởng của lượng nguyên vật liệu tiêu hao: Detla C(Q) = Q1P0 – C0

Ảnh hưởng của giá nguyên vật liệu: Detla C(P) = C1- Q1P0

Tổng hợp: Detla C = Detla C(Q) + Detla C(P)

Qua đó, nhà quản trị có thể xác định chi phí tăng do giá mua nguyên vật liệu tăng hay do doanh nghiệp sử dụng nguyên vật liệu chưa hiệu quả.

2.2.3. Phương pháp phân tích định mức tiêu hao

Phương pháp này tập trung đánh giá lượng nguyên vật liệu thực tế sử dụng so với định mức kỹ thuật.

Công thức: Detla Q = (Qtt / Qdm)*100%

Trong đó:

  • Qtt: Lượng nguyên vật liệu thực tế tiêu hao.
  • Qdm: Lượng nguyên vật liệu theo định mức cho sản lượng thực tế.

Nếu lượng tiêu hao thực tế cao hơn định mức, doanh nghiệp cần xác định nguyên nhân như chất lượng nguyên vật liệu, tay nghề lao động, công nghệ sản xuất, tỷ lệ sản phẩm hỏng hoặc quy trình sản xuất chưa hợp lý.

3. Ví dụ minh họa phân tích chi phí nguyên vật liệu trong doanh nghiệp sản xuất

Giả sử doanh nghiệp sản xuất áo sơ mi có số liệu về nguyên vật liệu vải như sau:

BẢNG 1. SỐ LIỆU KẾ HOẠCH VÀ THỰC TẾ

Chỉ tiêu

Kế hoạch

Thực tế

Sản lượng áo

1.000

1.000

Lượng vải tiêu hao (m)

2.000

2.100

Đơn giá vải (đồng/m)

50.000

52.000

Tổng chi phí (đồng)

100 triệu

109,2 triệu

Như vậy, chi phí nguyên vật liệu tăng: 109,2 – 100 = 9,2 triệu đồng tương ứng tỷ lệ tăng thêm 9,2 % (9,2/100)

Phân tích nguyên nhân biến động

Ảnh hưởng của lượng nguyên vật liệu tiêu hao:(2.100-2.000) *50 =5.000

Ảnh hưởng của giá nguyên vật liệu: (52.000-50.000) *2 =4.200

Chi phí tăng 4,2 triệu đồng do giá vải tăng và chi phí tăng 5 triệu đồng do lượng vải tiêu hao vượt định mức.

Phân tích cơ cấu mức tăng chi phí 9,2 triệu đồng

Nhận xét: Chi phí nguyên vật liệu tăng 9,2% so với kế hoạch. Trong đó, mức tăng do lượng tiêu hao chiếm 54,35%, cao hơn mức tăng do giá mua. Điều này cho thấy ngoài việc kiểm soát giá mua, doanh nghiệp cần đặc biệt chú trọng kiểm soát định mức sử dụng và hao hụt nguyên vật liệu trong sản xuất.

Tài liệu tham khảo

1. Nguyễn Năng Phúc, (2008) Giáo trình Phân tích Báo cáo tài chính, NXB Đại học Kinh tế Quốc Dân

2. Trương Bá Thanh, (2005), Giáo trình Phân tích Tài chính doanh nghiệp (Phần II), Đại học Kinh Tế Đà Nẵng.

3. https://lacviet.vn/phan-tich-chi-phi-doanh-nghiep/