Bài viết - ThS. Mai Thị Quỳnh Như - PHÂN BIỆT CÁC KHOẢN TIỀN LƯƠNG, PHỤ CẤP VÀ HỖ TRỢ TRONG XÁC ĐỊNH NGHĨA VỤ ĐÓNG BẢO HIỂM XÃ HỘI VÀ THUẾ THU NHẬP CÁ NHÂN NĂM 2026
PHÂN BIỆT CÁC KHOẢN TIỀN LƯƠNG, PHỤ CẤP VÀ HỖ TRỢ TRONG XÁC ĐỊNH NGHĨA VỤ ĐÓNG BẢO HIỂM XÃ HỘI VÀ THUẾ THU NHẬP CÁ NHÂN NĂM 2026
ThS. Mai Thị Quỳnh Như – Khoa Kế toán
1. ĐẶT VẤN ĐỀ
Tiền lương, phụ cấp và các khoản hỗ trợ là bộ phận quan trọng trong chính sách đãi ngộ người lao động, đồng thời liên quan trực tiếp đến nghĩa vụ đóng bảo hiểm xã hội (BHXH) và thuế thu nhập cá nhân (TNCN). Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024 có hiệu lực ngày 01/7/2025 và trong bối cảnh chính sách thuế áp dụng cho kỳ tính thuế 2026 thay đổi, việc phân loại chính xác các khoản chi trả càng cần thiết. Bài viết tập trung vào chín khoản thuộc nhóm tiền lương và phụ cấp có tính chất tiền lương được thể hiện trong hình ảnh tư liệu, phân tích nguyên tắc xác định nghĩa vụ và đề xuất giải pháp thực hiện.
2. NỘI DUNG
2.1. Khái niệm
Theo Điều 90 Bộ luật Lao động năm 2019, tiền lương là số tiền người sử dụng lao động trả cho người lao động theo thỏa thuận để thực hiện công việc, bao gồm mức lương theo công việc hoặc chức danh, phụ cấp lương và các khoản bổ sung khác. Phụ cấp lương thường nhằm bù đắp những yếu tố về điều kiện lao động, tính chất phức tạp của công việc hoặc điều kiện sinh hoạt chưa được phản ánh đầy đủ trong mức lương. Các khoản hỗ trợ, phúc lợi có mục đích và điều kiện chi trả riêng.
2.1 Phân loại các khoản tiền lương và phụ cấp trong xác định nghĩa vụ đóng bảo hiểm xã hội và thuế thu nhập cá nhân
Tiền lương và các khoản phụ cấp là những thành phần quan trọng trong cơ cấu thu nhập của người lao động, đồng thời là cơ sở để xác định nghĩa vụ đóng bảo hiểm xã hội (BHXH) và thuế thu nhập cá nhân (TNCN). Tuy nhiên, không phải tất cả các khoản thu nhập từ tiền lương và phụ cấp đều được áp dụng thống nhất trong việc xác định nghĩa vụ đóng BHXH và thuế TNCN. Việc phân loại các khoản thu nhập cần căn cứ vào bản chất của khoản chi, nội dung thỏa thuận trong hợp đồng lao động, tính chất thường xuyên của khoản thanh toán và các quy định pháp luật hiện hành.
Trước hết, tiền lương theo công việc hoặc chức danh là khoản thu nhập cơ bản mà người sử dụng lao động trả cho người lao động để thực hiện công việc theo thỏa thuận. Đây là thành phần chủ yếu trong việc xác định tiền lương làm căn cứ đóng BHXH bắt buộc, đồng thời là khoản thu nhập chịu thuế TNCN theo quy định. Việc xác định tiền lương phải căn cứ vào hợp đồng lao động, vị trí việc làm, chức danh nghề nghiệp và các giới hạn do pháp luật quy định. Do đó, tiền lương theo công việc hoặc chức danh không chỉ phản ánh giá trị sức lao động mà còn có vai trò quan trọng trong việc bảo đảm quyền lợi an sinh xã hội và thực hiện nghĩa vụ thuế của người lao động. Bên cạnh tiền lương cơ bản, các khoản phụ cấp chức vụ, quản lý và phụ cấp trách nhiệm cũng là những bộ phận đáng chú ý trong cơ cấu thu nhập. Đây là các khoản tiền được chi trả nhằm bù đắp trách nhiệm quản lý, điều hành hoặc những yêu cầu đặc thù gắn với vị trí công tác của người lao động. Các khoản phụ cấp này có thể được tính vào tiền lương làm căn cứ đóng BHXH nếu đáp ứng điều kiện về phụ cấp lương theo quy định pháp luật. Đồng thời, xét về nghĩa vụ thuế, các khoản phụ cấp chức vụ, quản lý và trách nhiệm thông thường được xác định là thu nhập chịu thuế TNCN. Vì vậy, các cơ quan, tổ chức và doanh nghiệp cần quy định rõ đối tượng hưởng, mức hưởng và điều kiện chi trả để bảo đảm tính minh bạch trong quản lý tiền lương.Đối với phụ cấp thâm niên, đây là khoản thu nhập nhằm ghi nhận quá trình công tác, thời gian cống hiến và kinh nghiệm tích lũy của người lao động. Việc xác định khoản phụ cấp này có thuộc tiền lương làm căn cứ đóng BHXH hay không phụ thuộc vào chế độ tiền lương, nội dung thỏa thuận và điều kiện áp dụng theo quy định. Về thuế TNCN, phụ cấp thâm niên thông thường thuộc thu nhập chịu thuế, trừ những trường hợp được pháp luật quy định miễn thuế. Tương tự, phụ cấp chuyên môn, tay nghề được sử dụng nhằm khuyến khích người lao động nâng cao trình độ chuyên môn, kỹ năng nghề nghiệp và hiệu quả thực hiện công việc. Khoản phụ cấp này có thể thuộc căn cứ đóng BHXH nếu đáp ứng các điều kiện pháp lý đối với phụ cấp lương và thông thường cũng thuộc thu nhập chịu thuế TNCN.Ngoài ra, phụ cấp điều kiện lao động và tính chất công việc là những khoản chi nhằm bù đắp cho người lao động khi thực hiện công việc trong môi trường hoặc điều kiện có những yếu tố đặc thù mà mức lương cơ bản chưa phản ánh đầy đủ. Việc xác định nghĩa vụ đóng BHXH đối với các khoản phụ cấp này phải dựa trên bản chất thực tế của khoản chi và các quy định về tiền lương làm căn cứ đóng BHXH. Đối với thuế TNCN, cần xem xét từng loại phụ cấp để xác định khoản thu nhập chịu thuế hoặc được miễn thuế theo quy định. Điều này cho thấy việc đánh giá các khoản phụ cấp không thể chỉ dựa vào tên gọi mà cần xem xét đầy đủ mục đích, điều kiện và cơ sở pháp lý của việc chi trả.
Đặc biệt, phụ cấp độc hại, nguy hiểm là khoản tiền có ý nghĩa quan trọng trong việc bù đắp những bất lợi mà người lao động phải đối mặt khi làm việc trong môi trường có yếu tố độc hại hoặc nguy hiểm. Khoản phụ cấp này có thể thuộc tiền lương làm căn cứ đóng BHXH nếu đáp ứng các điều kiện theo quy định. Tuy nhiên, đối với thuế TNCN, việc miễn thuế chỉ được áp dụng đối với những khoản phụ cấp thuộc đối tượng, phạm vi và mức hưởng được pháp luật cho phép. Do đó, người sử dụng lao động cần đối chiếu với quy định của cơ quan có thẩm quyền để xác định chính xác nghĩa vụ thuế, tránh tình trạng áp dụng miễn thuế không đúng đối tượng.
Đối với phụ cấp khu vực và phụ cấp thu hút, đây là những khoản thu nhập được áp dụng nhằm hỗ trợ, khuyến khích người lao động làm việc tại các địa bàn có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn hoặc những vị trí có yêu cầu đặc thù. Việc xác định nghĩa vụ đóng BHXH đối với các khoản phụ cấp này cần căn cứ vào chế độ tiền lương và bản chất của từng khoản chi. Trong khi đó, một số khoản phụ cấp khu vực, phụ cấp thu hút có thể được miễn thuế TNCN nếu đáp ứng đầy đủ các điều kiện theo quy định pháp luật. Vì vậy, việc xác định chính xác đối tượng, địa bàn và chế độ hưởng có ý nghĩa quan trọng trong quá trình thực hiện chính sách tiền lương và nghĩa vụ thuế.
Bên cạnh các khoản phụ cấp nêu trên, những khoản bổ sung lương khác có mức tiền xác định cũng cần được xem xét trong quá trình xác định nghĩa vụ đóng BHXH và thuế TNCN. Đây là những khoản thu nhập được thỏa thuận bổ sung ngoài mức lương và phụ cấp lương nhằm bảo đảm quyền lợi cho người lao động. Trường hợp khoản bổ sung được xác định bằng mức tiền cụ thể, thỏa thuận trong hợp đồng lao động và được trả thường xuyên, ổn định trong mỗi kỳ trả lương thì có thể thuộc tiền lương làm căn cứ đóng BHXH theo quy định. Đối với thuế TNCN, các khoản bổ sung có tính chất tiền lương thông thường thuộc thu nhập chịu thuế. Tuy nhiên, cần phân biệt rõ các khoản bổ sung mang tính chất tiền lương với các khoản thưởng, hỗ trợ hoặc phúc lợi để tránh sai sót trong quá trình thực hiện nghĩa vụ tài chính.
Từ những phân tích trên có thể thấy rằng, việc xác định nghĩa vụ đóng BHXH và thuế TNCN đối với tiền lương, phụ cấp và các khoản bổ sung khác có sự khác biệt nhất định về căn cứ pháp lý và điều kiện áp dụng. Một khoản thu nhập có thể thuộc tiền lương làm căn cứ đóng BHXH nhưng được miễn thuế TNCN nếu đáp ứng các điều kiện luật định; ngược lại, có những khoản thu nhập không thuộc căn cứ đóng BHXH nhưng vẫn phải tính vào thu nhập chịu thuế TNCN. Vì vậy, các cơ quan, tổ chức và doanh nghiệp cần thực hiện phân loại từng khoản thu nhập dựa trên bản chất kinh tế, nội dung thỏa thuận và quy định pháp luật có hiệu lực trong năm 2026. Việc thực hiện đúng các nguyên tắc này không chỉ góp phần bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người lao động mà còn nâng cao tính minh bạch, hiệu quả trong công tác quản lý tiền lương, bảo hiểm xã hội và thuế thu nhập cá nhân.
3. KẾT LUẬN
Việc xác định đúng nghĩa vụ đóng BHXH và thuế TNCN đối với tiền lương, phụ cấp và hỗ trợ phải dựa trên bản chất pháp lý, cách thức chi trả và điều kiện áp dụng. Không thể suy luận một khoản được miễn thuế chỉ vì không đóng BHXH, hoặc ngược lại. Trong năm 2026, rà soát chính sách tiền lương và cập nhật quy định mới là biện pháp cần thiết nhằm bảo vệ quyền lợi người lao động, hạn chế rủi ro và nâng cao hiệu quả quản trị.
4. TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Quốc hội (2019). Bộ luật Lao động số 45/2019/QH14.
2. Quốc hội (2024). Luật Bảo hiểm xã hội số 41/2024/QH15.
3. Chính phủ (2025). Nghị định số 158/2025/NĐ-CP về bảo hiểm xã hội bắt buộc.
4. Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội (2020). Thông tư số 10/2020/TT-BLĐTBXH.
5. Quốc hội (2025). Luật Thuế thu nhập cá nhân số 109/2025/QH15.
6. Bộ Tài chính (2013). Thông tư số 111/2013/TT-BTC và các văn bản sửa đổi, bổ sung còn áp dụng.
- Bài viết - ThS. Hồ Thị Phi Yến - Phân loại Tài sản sinh học và phương pháp hạch toán tài sản sinh học
- Bài viết - ThS. Nguyễn Thị Đoan Trang - ĐIỂM KHÁC BIỆT GIỮA IFRS 3 VÀ VAS 11 (HỢP NHẤT KINH DOANH)
- Bài viết - ThS. Thái Nữ Hạ Uyên - NHỮNG ĐỐI TƯỢNG ĐƯỢC MIỄN THUẾ SỬ DỤNG ĐẤT NÔNG NGHIỆP TỪ NGÀY 1/1/2026
- Bài viết - ThS. Nguyễn Thị Tấm - TỶ GIÁ NGOẠI TỆ TRÊN HÓA ĐƠN ĐIỆN TỬ VÀ TRONG GHI NHẬN KẾ TOÁN: NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP VIỆT NAM SAU HƯỚNG DẪN MỚI THÁNG 9/2026
- Bài viết - ThS. Nguyễn Khánh Thu Hằng - Đề xuất sửa đổi cơ chế tự chủ tài chính của đơn vị sự nghiệp công lập: Hướng tới tính đúng, tính đủ và tăng quyền chủ động