TIM HIỀU VỀ CHẾ ĐỘ KẾ TOÁN CỦA DOANH NGHIỆP SIÊU NHỎ

ThS. Mai Thị Quỳnh Như – Khoa Kế toán

Trong những năm gần đây, khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa nói chung, doanh nghiệp siêu nhỏ nói riêng đã có những đóng góp quan trọng đối với sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước. Các doanh nghiệp này không chỉ tạo ra nhiều việc làm cho người lao động mà còn góp phần thúc đẩy hoạt động sản xuất kinh doanh, tăng nguồn thu ngân sách nhà nước và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.

Tuy nhiên, do đặc điểm quy mô vốn nhỏ, số lượng lao động ít và nguồn lực quản lý còn hạn chế nên nhiều doanh nghiệp gặp khó khăn trong việc thực hiện chế độ kế toán theo các quy định áp dụng cho doanh nghiệp lớn. Xuất phát từ thực tiễn đó, Bộ Tài chính đã ban hành thông tư số 58/2026/TT-BTC ngày 25/5/2026 về chế độ kế toán riêng dành cho doanh nghiệp siêu nhỏ nhằm đơn giản hóa thủ tục, giảm chi phí tuân thủ và tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động sản xuất kinh doanh.

Việc nghiên cứu chế độ kế toán doanh nghiệp siêu nhỏ có ý nghĩa quan trọng đối với sinh viên ngành kế toán, kiểm toán và tài chính, giúp nâng cao hiểu biết về hệ thống pháp luật kế toán và khả năng vận dụng vào thực tiễn nghề nghiệp sau này.

I. KHÁI QUÁT VỀ DOANH NGHIỆP SIÊU NHỎ

Theo quy định của pháp luật về hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa, doanh nghiệp siêu nhỏ là doanh nghiệp có quy mô rất nhỏ về lao động, doanh thu hoặc nguồn vốn. Đây thường là các doanh nghiệp mới thành lập hoặc hoạt động trong phạm vi hẹp, tập trung ở các lĩnh vực thương mại, dịch vụ, sản xuất nhỏ lẻ và kinh doanh hộ gia đình phát triển lên mô hình doanh nghiệp.

Đặc điểm nổi bật của doanh nghiệp siêu nhỏ gồm:

- Quy mô vốn và doanh thu thấp.

- Số lượng lao động ít.

- Bộ máy quản lý đơn giản.

- Khả năng ứng dụng công nghệ và hệ thống quản trị còn hạn chế.

- Nhu cầu thông tin kế toán chủ yếu phục vụ quản lý nội bộ và thực hiện nghĩa vụ thuế.

Chính vì những đặc điểm này mà việc áp dụng chế độ kế toán đơn giản là hết sức cần thiết nhằm giảm áp lực chi phí và thủ tục hành chính cho doanh nghiệp.

II. NỘI DUNG CƠ BẢN CỦA CHẾ ĐỘ KẾ TOÁN DOANH NGHIỆP SIÊU NHỎ

1. Mục tiêu của chế độ kế toán doanh nghiệp siêu nhỏ

Chế độ kế toán doanh nghiệp siêu nhỏ được xây dựng nhằm các mục tiêu:

- Đơn giản hóa việc ghi chép kế toán.

- Giảm chi phí thực hiện công tác kế toán.

- Đảm bảo doanh nghiệp thực hiện đúng nghĩa vụ thuế.

- Cung cấp thông tin tài chính cần thiết cho nhà quản lý.

- Tạo điều kiện cho doanh nghiệp phát triển và mở rộng quy mô trong tương lai.

Việc xây dựng chế độ kế toán riêng thể hiện sự quan tâm của Nhà nước đối với khu vực doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ.

2. Nguyên tắc thực hiện kế toán

Mặc dù được đơn giản hóa nhưng doanh nghiệp siêu nhỏ vẫn phải tuân thủ các nguyên tắc cơ bản của Luật Kế toán, bao gồm: Trung thực,  Khách quan, Đầy đủ, Kịp thời, Dễ hiểu, Có thể kiểm tra và đối chiếu.

Mọi nghiệp vụ kinh tế phát sinh đều phải được phản ánh trên cơ sở chứng từ hợp pháp và hợp lệ.

3. Hệ thống chứng từ kế toán

Chứng từ kế toán là căn cứ để ghi sổ kế toán và lập báo cáo tài chính.

Các chứng từ thường được sử dụng bao gồm:

• Hóa đơn bán hàng.
• Phiếu thu.
• Phiếu chi.
• Giấy báo Có của ngân hàng.
• Giấy báo Nợ của ngân hàng.
• Phiếu nhập kho.
• Phiếu xuất kho.
• Bảng lương và các chứng từ liên quan.

Doanh nghiệp có thể tự thiết kế biểu mẫu chứng từ phù hợp với đặc điểm hoạt động nhưng vẫn phải đảm bảo đầy đủ nội dung theo quy định của pháp luật.

4. Hệ thống sổ kế toán

So với các doanh nghiệp lớn, hệ thống sổ kế toán của doanh nghiệp siêu nhỏ được thiết kế đơn giản hơn.

Một số loại sổ chủ yếu gồm:

• Sổ quỹ tiền mặt.
• Sổ tiền gửi ngân hàng.
• Sổ theo dõi doanh thu.
• Sổ theo dõi chi phí sản xuất kinh doanh.
• Sổ theo dõi công nợ phải thu.
• Sổ theo dõi công nợ phải trả.
• Sổ theo dõi tài sản cố định.

Việc ghi sổ có thể thực hiện bằng tay hoặc trên phần mềm kế toán tùy điều kiện của doanh nghiệp.

5. Tổ chức bộ máy kế toán

Doanh nghiệp siêu nhỏ có thể lựa chọn một trong các hình thức sau:

• Bố trí người phụ trách kế toán.
• Thuê dịch vụ kế toán.
• Chủ doanh nghiệp trực tiếp thực hiện công tác kế toán nếu đáp ứng điều kiện theo quy định.

Quy định này giúp doanh nghiệp linh hoạt trong việc tổ chức bộ máy kế toán và tiết kiệm chi phí nhân sự.

6. Báo cáo tài chính

Cuối kỳ kế toán năm, doanh nghiệp phải lập báo cáo tài chính để phản ánh tình hình tài chính và kết quả hoạt động kinh doanh.

Các báo cáo cơ bản bao gồm:

• Báo cáo tình hình tài chính.
• Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh.
• Thuyết minh báo cáo tài chính (nếu có yêu cầu).

Hệ thống báo cáo được rút gọn đáng kể so với chế độ kế toán áp dụng cho doanh nghiệp vừa và lớn.

III. KẾT LUẬN

Doanh nghiệp siêu nhỏ là một bộ phận quan trọng của nền kinh tế Việt Nam. Việc xây dựng chế độ kế toán riêng cho loại hình doanh nghiệp này thể hiện chủ trương hỗ trợ và tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động sản xuất kinh doanh.

Chế độ kế toán doanh nghiệp siêu nhỏ đã góp phần đơn giản hóa thủ tục hành chính, giảm chi phí quản lý và nâng cao khả năng tuân thủ pháp luật của doanh nghiệp. Tuy vẫn còn một số hạn chế nhất định nhưng đây là giải pháp phù hợp với điều kiện thực tế của các doanh nghiệp có quy mô nhỏ.

Thông qua việc tìm hiểu và nghiên cứu chế độ kế toán doanh nghiệp siêu nhỏ, sinh viên có thêm kiến thức chuyên môn, hiểu rõ vai trò của công tác kế toán trong quản lý doanh nghiệp và nâng cao khả năng vận dụng các quy định pháp luật vào thực tiễn nghề nghiệp sau này.

Tài liệu tham khảo:

1. Thông tư số 132/2018/TT-BTC ngày 28/12/2018 của Bộ trưởng Bộ Tài chính hướng dẫn chế độ kế toán cho doanh nghiệp siêu nhỏ

2. Thông tư số 58/2026/TT-BTC  ngày 25/5/2026  thay thế Thông tư số 132/2018/TT-BTC ngày 28/12/2018  về chế độ kế toán riêng dành cho doanh nghiệp siêu nhỏ

3. https://thuvienphapluat.vn/van-ban/Doanh-nghiep/Thong-tu-58-2026-TT-BTC-huong-dan-Che-do-ke-toan-cho-doanh-nghiep-sieu-nho-707080.aspx