HỘ KINH DOANH VÀ CÁC PHƯƠNG PHÁP TÍNH THUẾ

Đinh Thị Thu Hiền

1. Hộ kinh doanh

Hiểu một cách đơn giản, hộ kinh doanh (HKD) là loại hình kinh doanh do một cá nhân hoặc các thành viên của hộ gia đình cùng đăng ký thành lập và chịu trách nhiệm bằng toàn bộ tài sản của mình. 

Hộ kinh doanh không có tư cách pháp nhân, không có con dấu riêng. Trường hợp thành viên trong hộ gia đình cùng đăng ký thành lập hộ kinh doanh thì phải làm giấy ủy quyền cho một thành viên chịu trách nhiệm đại diện HKD và sẽ được gọi là chủ hộ.  

Hộ kinh doanh có thể hoạt động tại nhiều địa điểm, nhưng phải lựa chọn một địa điểm cố định để đăng ký làm trụ sở chính và phải thông báo với cơ quan thuế quản lý, cơ quan quản lý thị trường về các địa điểm hoạt động kinh doanh còn lại. Tuy nhiên, một địa điểm chỉ được đăng ký duy nhất một hộ kinh doanh. 

a. Hộ kinh doanh không phải là một doanh nghiệp

Mặc dù có tên riêng, có địa điểm kinh doanh cố định nhưng hộ kinh doanh không phải là một doanh nghiệp. Do đó, hộ kinh doanh không có con dấu riêng, không được mở chi nhánh, văn phòng đại diện và không được thực hiện các quyền của doanh nghiệp như là: thực hiện các hoạt động xuất nhập khẩu, áp dụng Luật phá sản khi kinh doanh thua lỗ.

b. Chế độ chịu trách nhiệm vô hạn

Hộ kinh doanh có chế độ chịu trách nhiệm vô hạn nghĩa là chủ hộ kinh doanh và các thành viên góp vốn cần sử dụng  toàn bộ tài sản của mình để đảm bảo cho hoạt động kinh doanh và thanh toán các khoản nợ, chứ không phụ thuộc vào số vốn điều lệ đã đăng ký hay việc họ đã chấm dứt hoạt động kinh doanh.

c. Số lượng lao động của hộ kinh doanh

Từ ngày 04/01/2021, hộ kinh doanh không còn bị giới hạn số lượng lao động. Do đó, hộ kinh doanh có thể mở rộng quy mô kinh doanh, thuê thêm lao động mà không cần chuyển đổi thành doanh nghiệp. 

Trước đây, hộ kinh doanh chỉ được phép thuê tối đa 09 lao động, trường hợp có từ 10 lao động trở lên cần chuyển đổi thành doanh nghiệp để tiếp tục hoạt động kinh doanh.

 

2. Các phương pháp tính thuế

Hộ kinh doanh được chia thành 3 nhóm và áp dụng quy định mới trong chuyển đổi phương pháp tính thuế sau khi xóa bỏ thuế khoán từ đầu năm 2026?

Vừa qua, Bộ Tài chính đã ban hành Quyết định 3389/QĐ-BTC năm 2025 phê duyệt Đề án "Chuyển đổi mô hình và phương pháp quản lý thuế đối với hộ kinh doanh khi xóa bỏ thuế khoán"

Theo đó, từ ngày 1/1/2026, sẽ chấm dứt hoàn toàn phương thức thu thuế khoán đối với hộ kinh doanh và chuyển sang quản lý theo phương pháp tự kê khai, tự nộp thuế theo quy định của pháp luật về quản lý thuế.

Đồng thời, đề án cũng quy định rõ hộ kinh doanh sẽ được chia thành 3 chính và các điểm mới trong chuyển đổi phương pháp tính thuế sau khi xóa bỏ thuế khoán.

Nhóm 1 là các hộ kinh doanh có doanh thu dưới 200 triệu đồng/năm. Nhóm này được miễn nộp thuế giá trị gia tăng (GTGT) và thuế thu nhập cá nhân (TNCN).

Bên cạnh đó, nhóm 1 sẽ không cần áp dụng sổ sách kế toán phức tạp nhưng vẫn phải thực hiện kê khai định kỳ. Có thể lựa chọn kê khai 2 lần/năm vào đầu năm và giữa/cuối năm hoặc chọn thời điểm phù hợp với hộ kinh doanh.

Nhóm 2 là các hộ kinh doanh có doanh thu từ 200 triệu đến dưới 3 tỷ đồng/năm. Nhóm hộ kinh doanh này áp dụng phương pháp tính thuế trực tiếp trên doanh thu giống như hiện hành.

Mức thuế suất theo ngành nghề được quy định rõ, gồm:

- 1% cho phân phối, cung cấp hàng hóa;

- 5% cho dịch vụ, xây dựng không bao thầu vật liệu;

- 3% cho sản xuất, vận tải, dịch vụ gắn với hàng hóa, xây dựng có bao thầu vật liệu;

- 2% cho hoạt động kinh doanh khác.

Quy định của Bộ Tài chính cũng tạo điều kiện cho nhóm này không cần tuân theo chế độ kế toán phức tạp, nhưng vẫn phải lập sổ sách đơn giản, có biểu mẫu theo quy định. Phải kê khai thuế 4 lần/năm (theo quý).

Trong nhóm này, nếu hộ kinh doanh có doanh thu trên 1 tỷ đồng/năm và thuộc nhóm ngành bán lẻ, dịch vụ trực tiếp đến tay người tiêu dùng theo quy định thì phải xuất hóa đơn điện tử từ máy tính tiền có kết nối với cơ quan thuế.

Các hộ kinh doanh khác có doanh thu dưới 1 tỷ đồng/năm không bắt buộc xuất hóa đơn điện tử từ máy tính tiền có kết nối với cơ quan thuế nhưng Bộ Tài chính lưu ý vẫn nên ghi chép doanh thu.

Đối với các hộ kinh doanh có doanh thu trên 3 tỷ đồng/năm trong 2 năm liên tiếp, trên cơ sở theo dõi của cơ quan thuế thì năm thứ 3 sẽ chuyển sang nhóm 3.

Nhóm 3 là các hộ kinh doanh có doanh thu trên 3 tỷ đồng/năm. Với nhóm này, nhà quản lý đặt ra yêu cầu chặt chẽ hơn.

Trong đó, bắt buộc hộ kinh doanh phải áp dụng phương pháp khấu trừ thuế GTGT gồm:

Thuế GTGT đầu ra - Thuế GTGT đầu vào = Thuế GTGT phải nộp.

Mức thuế thu nhập cá nhân được tính 17% trên tổng lợi nhuận, trong đó:

Lợi nhuận = Doanh thu trừ Chi phí hợp lý.

Về phương pháp kê khai, hộ kinh doanh có doanh thu trên 50 tỷ đồng/năm phải kê khai theo tháng, còn dưới 50 tỷ đồng/năm thì kê khai theo quý.

Sưu tầm

Tài liệu tham khảo:

https://thuvienphapluat.vn/ma-so-thue/phap-luat-thue/ho-kinh-doanh-duoc-chia-thanh-3-nhom-va-ap-dung-quy-dinh-moi-trong-chuyen-doi-phuong-phap-tinh-thue-99619-212988.html

https://luattinminh.vn/ho-kinh-doanh-la-gi